مطالعه تکتونیک فعال البرز با استفاده از داده‌های زلزله‌شناسی

نویسندگان

1 دکتری ژئوفیزیک، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

2 استاد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

3 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

4 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

doi
10.30499/ijg.2024.468162.1613
چکیده

بررسی لرزه‌خیزی البرز در بازه زمانی ۱۹۹۶-۲۰۲۳ با استفاده از داده‌های شکل‌موج همه شبکه‌های لرزه‌نگاری و شتاب‌نگاری دائمی و موقت منجر به تولید بهترین تصویر ممکن از لرزه‌خیزی منطقة تهران بزرگ شده است. ۹۷۱ زمین‌لرزه با دقت بالا مکان‌یابی و ۱۵۶ سازوکار کانونی محاسبه شد. نقشه لرزه‌خیزی جدید نشان می‌دهد که لرزه‌خیزی، فارغ از بزرگای رویدادها، در شرق البرز به مراتب بیشتر از غرب البرز است. گسله‌های آستانه، فیروزکوه و بخش شرقی گسله مشا در قسمت شرقی البرز، پهنه گسله حبله رود-تخت‌رستم در قسمت مرکزی و در قسمت غربی مجموعه گسله‌های زمین‌لرزه‌ای رودبار و پایانة غربی گسله ماه‌دشت – جنوب کرج در اتصال به گسله‌های قزل حصار و اشتهارد، بیشترین میزان لرزه‌خیزی را نشان می‌دهند. الگوی سازوکارهای کانونی بدست آمده در البرز در سازگاری با الگوی تقسیم کرنش نیست و یک سازوکار غالب ترافشارشی در کل البرز را نشان می‌دهد. در دو سوی خمیدگی البرز در شمال ایران مرکزی دو سیستم حرکتی متفاوت دیده می‌شود‌ که بیانگر الگوی ساختاری متفاوت در این دو بخش است. در بخش جنوب غربی این خمیدگی، گسله‌های ایندس، قم- زفره، کوشک نصرت، تفرش و رباط‌کریم سازوکار غالب راست‌بر نشان می‌دهند، در حالیکه در جنوب شرق خمیدگی، رخدادهای دارای سازوکار غالب امتدادلغزچپ‌بر شمال‌شرقی ایران مرکزی را متاثر کرده‌اند. در واقع، حرکت غالب امتدادلغز راست‌بر در نیمة غربی شمال ایران‌ مرکزی (در غرب طول جغرافیایی 52 درجه) به طور مستقیم از رژیم تکتونیکی حاکم بر ناحیة برخوردی زاگرس پیروی می‌کند در حالی که در شرق آن، تغییرشکل منطقه به طور مشخص متاثر از تکتونیک فعال البرز است و آثار دگرریختی ناشی از رژیم تکتونیک حاکم بر البرز تا ده‌ها کیلومتر در جنوب و دور از پیشانی کوهستان نفوذ می‌کند. زمین‌لرزه‌های رخداده در لبة شمالی فلات ایران مرکزی و نیز میدان سرعت جی‌پی‌اس نشان می‌دهد این بخش از ایران مرکزی برخلاف تعریف عمومی مبنی بر صلب بودن بلوک ایران مرکزی، یک ناحیه با دگرریختی فعال زمین‌لرزه‌ای است.