تحلیل تغییرات زمانی لرزه‌خیزی و ارتباط آن با زمین‌لرزه‌های بزرگ در منطقه‌ی کرمانشاه (2018- 2013)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران

2 دانشیار، مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران،تهران، ایران

doi
10.30499/ijg.2025.504637.1669
چکیده

پژوهش‌های جاری در حوزه‌ی پیش‌بینی زمین‌لرزه‌ها بر ضرورت دستیابی به هشدارهای قطعی برای وقوع این پدیده متمرکز شده‌اند. با این حال، مسئله‌ی اصلی نه تشخیص قطعیت وقوع رویداد، بلکه بررسی این پرسش است که دانش زلزله‌شناسی چه ابزارهایی برای پیش‌بینی زمین‌لرزه‌ها فراهم می‌کند. تلاش‌های گذشته در این زمینه، متأثر از پیشرفت‌ها و نیازهای متغیر، در شاخه‌های متعددی سازماندهی شده‌اند. به‌تدریج و با گذر از تعاریف سنتی، درک گسترده‌تری از پدیده‌ی زمین‌لرزه حاصل شده است. در این میان، شناسایی تغییرات فاز پیش‌لرزه‌ای در مناطق لرزه‌خیز، به‌عنوان عاملی کلیدی در پیش‌بینی زمین‌لرزه‌ها مطرح است، زیرا تغییرات تنش به‌طور مستقیم با لرزه‌خیزی مرتبط می‌باشد. این پژوهش با هدف ردیابی و بررسی تغییرات فاز پیش‌لرزه‌ای، به‌ ویژه در ارتباط با زمین‌لرزههای منطقه کرمانشاه در غرب ایران؛ با بزرگی گشتاوری 6/5 در سال  ۲۰۱۳ در منطقه‌ی قصرشیرین، همینطور زمین‌لرزه با بزرگی گشتاوری 3/7 در سال ۲۰۱7 در منطقه‌ی ازگله و زمین‌لرزه با بزرگی گشتاوری 4/6 در سال 2018 در منطقه‌ی سرپل ذهاب با استفاده از مدل‌های ETAS و ZMAP، به تحلیل داده‌های لرزه‌ای منطقه‌ی کرمانشاه پرداخته است.داده‌های مورد استفاده برگرفته از مرکز لرزه‌نگاری کشوری (IRSC) هستند. منطقه‌ی کرمانشاه به‌دلیل تجربه‌ی زمین‌لرزه‌های بزرگ در بازه‌های زمانی کوتاه و محدوده‌ی جغرافیایی کوچک، مکانی مناسب برای آزمون نظریه‌های مرتبط با فازهای پیش‌لرزه‌ای، مانند سکون لرزه‌ای و  واژگونی لرزه‌ای، محسوب می‌شود. در این مطالعه، شواهدی از هر دو پدیده مشاهده شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که پیش از وقوع زمین‌لرزه‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸، کانون‌های لرزه‌ای توسط مناطق سکون لرزه‌ای احاطه شده بودند. این یافته‌ها نه‌تنها با تحقیقات پیشین هم‌خوانی دارند، بلکه با فرضیه‌ی کاهش تنش منطقه‌ای ناشی از لغزش پیش‌لرزه‌ای یا حرکت غیرلرزه‌ای در مرز صفحات نیز سازگار هستند. این کاهش تنش می‌تواند دلیل کاهش لرزه‌خیزی پیش از وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ باشد.