ارزیابی ناهمسانگردی سرعت موج برشی در پوسته ناحیه جنوب دریای خزر

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئوفیزیک گروه مهندسی نفت، معدن و مواد دانشکده مهندسی عمران و منابع زمین دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه زمین شناسی دانشکده علوم پایه، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران

doi
10.30499/ijg.2024.464079.1609
چکیده

یکی از روش‌هایی که می‌توان از داده‌های لرزه‌ای ثبت شده در شبکه‌های لرزه‌نگاری استفاده نمود، میزان اشتقاق دو فاز عمود برهم است که به صورت ناهمسانگردی در پوسته و گوشته زمین نشان داده می‌شود. در مطالعه حاضر،  براساس داده‌های ثبت شده در ایستگاه‌های لرزه‌نگاری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران و پژوهشگاه بین المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله در شمال ایران از ژانویه 2018 تا ژانویه2020، با بزرگای بیش از 5/3 انجام گرفته است. بعضی از ایستگاه‌ها داده‌های زلزله محلی خوبی را ثبت کرده بودند که با استفاده از شناسایی فاز Ps، در لرزه‌نگاشت‌های ثبت شده، پارامترهای ناهمسانگردی در این ایستگاه‌ها محاسبه گردید. برای شناسایی بهتر ناهمسانگردی منطقه و عدم ثبت داده مناسب در بعضی ایستگاه‌های لرزه‌نگاری، از داده‌های محلی ثبت شده در ایستگاه‌های موقت استفاده گردید. بررسی‌های پژوهش حاضر،  بر اساس یکی از روش‌های استاندار اندازه‌گیری اشتقاق موج برشی، انجام شده است. پنجره آنالیز موج برشی با استفاده از برنامه‌نویسی به صورت اتومکانیک انتخاب و زوج φ و δt محاسبه می‌شود. بنابراین میزان تأخیر بین دو مؤلفه کند و سریع موج برشی تبدیلی در این مطالعه به‌طور میانگین 03/0±1/1 ثانیه و حداکثر در راستای 5±18/20 درجه محاسبه گردید. همچنین با استفاده از روش حداقل انرژی با میانگین زمان تأخیر 05/0±25/1 ثانیه و آزیموت محور سریع 4±03/18 درجه بدست آمد. علاوه بر آن، با استفاده از مدل‌سازی معکوس، سرعت موج برشی در زیر هر ایستگاه محاسبه گردید. نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که مقدار سرعت از سمت دریای خزر به سمت البرز نسبت به سایر مطالعات، افزایش قابل توجهی را نشان می‌دهد. نتایج بدست آمده در مقایسه با مطالعات قبلی بیانگر تفاوت در بعضی از ایستگاه‌ها متفاوت می‌باشد که می‌توان آن را به رسوبی بودن منطقه، ثبت وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ اخیر و مطالعه ایستگاه‌های لرزه‌ای بیشتر نسبت داد.