خوانش انتقادی برخی نسخ متون ادب کلاسیک فارسی مرتبط با نرد و شطرنج

نویسندگان

1 دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22034/crtc.2022.342210.1001
چکیده

متون ادب کلاسیک فارسی، از جمله نمودهای بارز میراث فرهنگی ایران است که تأمل دقیق و دانشورانه در آن‌ها می‌تواند زوایای ناخوانده‌ای از متن و بطن اندیشۀ ایرانی را در معرض خوانش مخاطبان قرار دهد. در رسیدن به چنین هدفی، بیش از هر چیزی باید شکل سخته‌تری از این متون در دست داشت؛ چرا که گذر زمان، به دلایل مختلفی چه بسا گرد فراموشی، غفلت، حذف، جابه‌جایی و حتّی دگردیسی بر بافت و ساخت آن‌ها افشانده است و به تبع آن، خوانش‌های گوناگون و حتّی گاهی متضاد از برخی وجوه این متون عرضه کرده، که در مواردی نه اندک، مخاطب را متحیر و گاهی سردرگم کرده است. بنا به چنین ضرورتی، در این جستار، متون شاخص چندی را با تأکید بر نسخ مختلف و نکات خاص مرتبط با نرد و شطرنج، به روش توصیفی- تحلیلی و البته با شیوۀ استقرائی به صورت انتقادی بازخوانی کردیم. در شواهد بازخوانی شده، ضمن پاس-داشت تمام تلاش‌های عالمانۀ صورت گرفته، به نمودهای بارز اختلاف سلیقه، برداشت‌های ذوقی، تحریف‌های نامعمول، پیشنهادهای من عندی و... رسیدیم و این موارد را با مخاطب به اشتراک گذاشتیم. نکتۀ مهم و در عین حال تأسف‌بار این است که اغلب این بدخوانی‌ها، کج‌خوانی‌ها و من عندی خوانی‌های اولیه به نوشته‌های شارحان بعدی نیز عیناً منتقل شده که به تبع آن، خوانش متون را برای مخاطبان، حتّی مخاطبان فرهیخته سخت کرده است. امیدواریم پژوهش پیش رو با پیشنهادهایی، گامی در راه اصلاح برخی خطاهای راه یافته در متون بردارد.