تحلیل دینشناختی و اسطورهشناختی آیین ایرانی قربانی گاو در اسفنجان
نویسندگان
1 دانشیار گروه ادیان و فلسفۀ دانشگاه کاشان
doi
10.22059/jrm.2022.325345.630206چکیده
بهار هر سال در آبادی اسفنجان از توابع شهرستان اسکو استان آذربایجان شرقی آیینی بر محور قربانی گاو انجام میشود که متضمن عناصر مهمی از باورها و آیین های ایرانی است. بر اساس این سنت دیرینه مردم این آبادی، گاو نری را که از مدتها قبل در نظر گرفته شده خریداری و صبح پنجشنبهای که 36 روز از بهار گذشته باشد، در آبادی گردانده و نذورات مردم را از درب خانهها دریافت میکنند. پس از اینکه آب قنات آبادی را به گاو نوشاندند، آنرا به زیارتگاه پیر سنگ که در رأس تپهای در کنار آبادی قرار دارد برده و گرد آن میگردانند. آنگاه از تپه سرازیر شده و قربانی را به بالای تپه قربانگاه در جانب دیگر روستا هدایت میکنند و نزدیک نقطه سنگچینی که باور دارند محل غیبت دختری است، ذبح میکنند تا خون گاو از طریق شیاری به گودال سنگ چین فرو رود و در پی آن باران ببارد. مطالعات مقاله به دو صورت میدانی و اِسنادی شامل توصیف آیین و تحلیل دینی و اسطورهای آن است که بر اساس آن طلب باران، اسطورۀ غیبت دختر و قربانی گاو سه وجه اصلی این آیین بر بنمایه های فرهنگ ایرانی استوار است و برگزاری آن در حدود 40 روز پس از نوروز نیز، قابلمقایسه با گاهنبار «میدیوزرم گاه» یا «میان بهار» زرتشتیان است. همچنین این آیین در تنوع عناصر آیینی نمونهای بیمثال است و به جز عناصر اصلی دربردارندۀ حاجتخواهی، جمعآوری نذورات، گرداندن گاو در آبادی، جاری کردن خون در محل غیبت دختر، استفاده از خون قربانی جهت مشکل نازایی، تقسیم و پخت گوشت قربانی است.
