فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امواج لرزه‌ای حجمی در برخورد با ناهمگنی‌های ساختاری می‌توانند پراکنده شده و از پراکنش آنها امواج سطحی تولید شود. در این تحقیق به‌منظور تعیین محل‌ ناهمگنی‌های ساختاری محدوده حوضه خزر در شمال ایران، پدیده پراکنش امواج حجمی SH  دورلرز و تبدیل آنها به امواج سطحی لاو مورد بررسی قرار گرفت. با شناسایی امواج لاو پراکنده از ناهمگنی‌های ساختاری می‌توان محل آن ساختارها را تعیین کرد. برای این کار از لرزه‌نگاشت‌های82 ایستگاه باند‌پهن شبکه‌های موقت لرزه‌نگاری ایران-چین و دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان و تعدادی از ایستگاه‌های دائم شبکه لرزه‌نگاری باندپهن ایران استفاده شده است. پس از پردازش مولفه‌های عرضی 275 زمین‌لرزه با بزرگای گشتاوری بزرگتر از 5/5 و فواصل رومرکزی 40 تا 100 درجه روش و آنالیز فازهای همدوس بر روی داده‌ها در نگاشت‌های 5 زمین‌لرزه امواج لاو پراکنده با دامنه قابل توجه مشاهده شد. بهترین نتیجه مربوط به زمین‌لرزه 23 ژوئن 2014 با بزرگای گشتاوری 9/7 در اقیانوس آرام است که در آن امواج لاو کم‌دامنه با پریود 25 ثانیه و سرعت 7/3 کیلومتر بر ثانیه دیده می‌شود. برای تعیین محل پراکنش، از روش بازگشت به عقب در امتداد مسیر پرتو استفاده شد. در این روش با کمک سرعت‌های‌ بدست آمده برای موج برشی و موج لاو در روش آنالیز فازهای همدوس، مکان‌ چشمه‌های پراکنش تخمین زده شد. با در کنار هم قرار دادن مکان‌های پراکنش بدست آمده از هر 5 رویداد نتایج بدین صورت به‌دست آمد، محدوده اول پراکنش در پشته آپشرون در حوضه خزر جنوبی قرار دارد. در مورد پشته آپشرون عامل پراکندگی می‌تواند تغییرات و شیب تند در ساختار لایه‌های رسوبی حوضه و لایه پرسرعت زیرین باشد. محدوده دوم در امتداد پهنه گسلی راست‌بر در کشور ترکمنستان، بین حوضه خزر جنوبی و کوه‌های کپه‌داغ در شمال شرق ایران واقع است. محدوده پراکنش سوم در درون کوهزاد البرز مرکزی و شرقی متمرکز است. در مورد البرز شیب زیاد توپوگرافی در بخش‌های شمالی و جنوبی و همچنین زون‌های گسلی اصلی نقش مهمی در پراکندگی امواج لرزه‌ای دارند. منطقه چهارم در غرب کشور قزاقستان در نزدیکی کمربند چین‌خورده اورال در محل زمین‌درز پالئوزویک تعیین شد. عامل پراکندگی در آنجا می‌تواند پله ساختاری بین رسوبات و مرز موهو باشد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که چین‌خوردگی‌های با عرض کم و زون‌های گسلی مرتبط و لبه حوضه‌های رسوبی عمیق می‌توانند عامل پراکندگی امواج لرزه‌ای باشند.