تحلیل آسیب پذیری اجتماعی بافتهای فرسوده شهری کلانشهر کرج در برابر بحران زلزله با استفاده از مدل ویکور (مطالعه موردی کرج کهن)
نویسندگان
1 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور، ایران
doi
10.22034/jgeoq.2021.139985چکیده
زلزله در جهان به عنوان یکی از مخربترین عامل انهدام حیات انسانی ـمحیطی مطرح میباشد و آسیبهای ناشی از آن در ابعاد اجتماعی وقوع زلزله اثرات متفاوتی را بر گروههای اجتماعی داشته و ارتباط مستقیمی با شرایط اجتماعی شهروندان دارد.بطوریکه نتایج آن منطبق بر ساختار نابرابریهای اجتماعی در جوامع شهری است.کلان شهر کرج با مشکل وجود 551 هکتار بافت فرسوده شهری، ضرورت توجه به ابعاد آسیبپذیری اجتماعی را در این شهر گریز ناپذیر میسازد.آسیبپذیری شهری در برابر مخاطرات طبیعی در بافتهای فرسوده کلان شهر کرج تابعی از رفتارهای اجتماعی شهروندان است و در این مفهوم زلزله به عنوان متغیری است که باعث تغییرات و در نهایت آسیبپذیری سیستمهای اجتماعی در داخل محلات شهری میشود از این رو بدون آگاهی از ابعاد آسیبپذیری اجتماعی، تحلیل حوادث طبیعی از جمله زلزله امکان پذیر نخواهد بود.با توجه به نقش تاثیرگذار عوامل اجتماعی در کاهش و افزایش آثار زلزله، در این پژوهش تاکید بر روی آسیبپذیری اجتماعی به عنوان یکی از ابعاد آسیبپذیری شهرها در برابر زلزله است.این پژوهش با هدف تحلیل طیفبندی آسیبپذیری اجتماعی محله کرج کهن در قالب روش تحلیلی ـتوصیفی و با استفاده از مدل VIKOR انجام یافته است.در این پژوهش ابتدا به صورت نمونهگیری هفت محله از کرج کهن از بافت فرسوده کرج براساس طرح تفضیلی انتخاب و براساس فرمول کوکران حجم جامعه نمونه مشخص شد.بر این اساس در این پژوهش ضمن سنجش آسیبپذیری اجتماعی در محلات مورد هدف بدین منظور ابتدا شاخصهای موثر در آسیبپذیری محلات شهری شناسایی و تعریف عملیاتی شدند سپس با استفاده از روش پیمایشی و ابزار پرسشنامه اطلاعات مورد نیاز جمع آوری شدند و در مراحل بعد با استفاده از روش VIKOR محلات مورد هدف مورد اولویتبندی و در نهایت با استفاده از آمار ناپارامتری مورد تحلیل قرار گرفت.بر این اساس در این پژوهش ضمن سنجش آسیبپذیری اجتماعی در نتایج تحقیق نشان داد قلمستان و کلاک در دامنه آسیبپذیری اجتماعی خیلی کم و محله ترک آباد در دامنه آسیب پذیری متوسط و دامنه آسیبپذیری اجتماعی محله شیخ سعدی و کرج کهن خیلی زیاد است و محلات اصفهانیها و قلمستان به ترتیب با 0=QI و 883=QI به گزینه ایده ال مدل ویکور نزدیک میباشند و از نظر شاخصهای آسیبپذیری اجتماعی کمتر در معرض خطر قرار دارند.متغیرهای ظرفیتهای انسانی و اجتماعی 37/0 میزان طیف آسیبپذیری اجتماعی را در محلات مورد مطالعه پیش بینی میکند.بنابراین در تمام محلات مورد هدف شاخصهای مذکور(43/0= (P<0/001,Betaارتباط مثبت و معنی دار با میزان و نقش پیش بینی کننده آسیبپذیری اجتماعی دارد.