واکاوی شاخصهای الگوی مطلوب تربیت دینی نوجوانان: یک مطالعه کیفی
نویسندگان
1 گروه روانشناسی و علوم تربیتی واحد تاکستان ، دانشگاه آزاد اسلامی تاکستان، ایران
2 گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 گروه علوم تربیتی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران.
doi
10.22034/naes.2026.577207.1853چکیده
هدف این پژوهش، واکاوی شاخصهای الگوی مطلوب تربیت دینی نوجوانان از منظر تجربیات زیسته ذینفعان با رویکرد کیفی بود. پژوهش حاضر از نوع کیفی با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. شرکتکنندگان شامل ۶۰ نفر از ذینفعان کلیدی (۱۳ متخصص تربیت دینی، ۱۷ معلم، ۱۵ والد و ۱۵ نوجوان ۱۴-۱۸ ساله) در شهر قزوین بودند که با نمونهگیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته جمعآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شدند.تحلیل دادهها منجر به استخراج ۶ مضمون سازماندهنده شد: اصلاح و بازنگری برنامههای درسی دینی متناسب با شرایط روز، بکارگیری روشهای یاددهی-یادگیری تعاملی و گفتگومحور، بسترسازی محیطی و خانوادگی، الگوسازی و توسعه حرفهای معلمان، برجستهسازی ارزیابی عملکردی و عاطفی، و متناسبسازی برنامه درسی با ویژگیهای نسل زد. یافتهها نشان داد الگوی مطلوب تربیت دینی باید پویا، زمینهمند، عقلانی و مبتنی بر عاملیت انسانی باشد تا ایمان تقلیدی را به ایمان تأملی و مقاوم تبدیل کند. این الگو با مبانی نظری باقری (عاملیت انسانی) و Fowler (1981) (مراحل ایمان) همخوانی دارد و میتواند مبنایی برای سیاستگذاری آموزشی، برنامهریزی درسی و مداخلات خانوادگی باشد. پیشنهاد میشود برنامههای درسی بازنگری، روشهای تعاملی تقویت و نظام ارزشیابی به سمت ارزیابی عملی تغییر یابد.
