فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهرنشینی سریع در ایران باعث شده است که مهاجرت‌های بین‌شهری نقش مهمی در پویایی سیستم‌های شهری ایفا کنند. پیش بینی جریان های مهاجرت بین شهری نقش مهمی در سیاستگذاری مهاجرت، برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، مدیریت شهری و توسعه اقتصادی دارد. این پژوهش با هدف پیش‌بینی جریان‌های مهاجرتی بین‌شهری ایران با استفاده از مدل جاذبه و تابش انجام شد. داده‌های مورد استفاده شامل ماتریس مهاجرتی شهرهای ایران در سال‌های ۱۳۹۰-۱۳۹۵ و محدود به ۹۸ شهر با جمعیت بالای ۱۰۰ هزار نفر بوده است. مدل جاذبه نشان داد که جمعیت شهرهای مبدأ و مقصد رابطه‌ای مثبت و فاصله جغرافیایی رابطه‌ای منفی با حجم مهاجرت دارد. در مدل تابش، احتمال مهاجرت به صورت غیرمستقیم با فاصله کاهش یافته و به طور مستقیم با تعداد فرصت‌های مداخله‌گر افزایش می‌یابد. نتایج پژوهش نشان داد که مدل جاذبه در پیش‌بینی حجم مهاجرت به کلان‌شهرها دچار بیش‌برآورد شد. از سوی دیگر، مدل تابش، در پیش‌بینی مقادیر پرت و کاهش خطاهای بزرگ موفق‌تر عمل کرد. با این حال، این مدل جریان‌های مهاجرتی فواصل طولانی را کم‌ برآورد می‌کند، که یکی از محدودیت‌های آن محسوب می‌شود. بنابراین، انتخاب مدل مناسب به هدف تحلیل بستگی دارد؛ مدل جاذبه برای الگوهای کلی و مدل تابش برای جریان‌های خاص و پرت مناسب‌تر است. همچنین، برای بهبود پیش‌بینی‌ها، استفاده از ترکیب این دو مدل و افزودن شاخص‌های اقتصادی-اجتماعی پیشنهاد می‌شود.