تأثیر مالکیت دولتی و کیفیت حسابرسی بر رابطه بین افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی و کیفیت اقلام تعهدی
نویسندگان
1 استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 کارشناس ارشد، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
doi
10.22059/acctgrev.2025.386683.1009055چکیده
چکیده هدف: افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی بهعنوان یکی از شاخصهای کلیدی کیفیت حاکمیت شرکتی و گزارشگری مالی، در سالهای اخیر می باشد. کنترلهای داخلی اثربخش در پیشگیری و کشف تحریفهای مالی نقش حیاتی دارد و موجب تقویت کیفیت اطلاعات مالی و اقلام تعهدی میشود و در صورت وجود ضعف در سیستم کنترل های داخلی شرایط فرصتطلبی مدیران افزایش مییابد. همچنین، هر چه انجام حسابرسی های مستقل باکیفیتتر باشد میتواند سبب افزایش کیفیت کنترلهای داخلی حاکم بر گزارشگری مالی و جلوگیری از مدیریت سود و دستکاری اقلام تعهدی شود. از طرفی، مالکان دولتی به دلیل نقش قدرتمندی که در تعیین سیاستهای شرکت دارند، میتوانند بر ساختار کنترل داخلی شرکت مؤثر باشند و بر کیفیت اقلام تعهدی اثرگذار باشند. بنابراین هدف اصلی این پژوهش پاسخ به این سوال می باشد که رابطه بین افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی و کیفیت اقلام تعهدی چگونه میباشد.روش: برای آزمون فرضیه های پژوهش از روش رگرسیون خطی چندگانه براساس دادههای تابلویی استفاده شده است. جامعه آماری شامل 277 شرکت در طی سال های 1392 الی 1401 بود. دادههای واقعی شرکتهای مورد بررسی به صورت دادههای سال - شرکت (ترکیبی) مورد مطالعه قرار گرفته و این عمل با استفاده از بررسی پیش فرض های کلاسیک رگرسیون چندگانه و الگوی رگرسیون حداقل مربعات تعمیم یافته انجام شده است. یافتهها: یافتههای پژوهش نشان داد که با توجه به فاصله میانگین از انحراف معیار، مقدار کیفیت اقلام تعهدی در جامعه مورد بررسی تفاوت زیادی با هم دارند. نتایج به دست آمده از آزمونها بیانگر این بود که بین افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی و کیفیت اقلام تعهدی رابطه معناداری وجود دارد ولی کیفیت حسابرسی رابطه بین افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی و کیفیت اقلام تعهدی را تعدیل نکرده است. به عبارت دیگر شرکتها نسبت به کیفیت اقلام تعهدی بی تفاوت بوده اند. همچنین، مالکیت دولتی اثر معناداری بر رابطه بین افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی و کیفیت اقلام تعهدی نداشته است و نقش واسطهای مالکیت دولتی نیز رد میشود و مالکیت دولتی نتوانسته است بر شناسایی ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی و افزایشِ کیفیت اقلام تعهدی کمکی نماید. نتیجهگیری: سود حسابداری یک عنصر حیاتی در گزارشگری مالی است و افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی نشاندهنده این است که کنترلهای داخلی ضعیف میتواند از طریق اقلام تعهدی به دستکاری درآمدها کمک کند .نتایج این مطالعه نشان داد که بین افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی و کیفیت اقلام تعهدی رابطه منفی و معناداری وجود دارد. به عبارتی، افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی توسط حسابرسان، با دستکاری در اقلام تعهدی در شرکتها و کاهش کیفیت اقلام تعهدی همراه خواهد بود و نوع مالکیت دولتی عمده شرکتهای ایران نیز تاثیری بر این پدیده ندارد.واژههای کلیدی: افشای اطلاعات ضعفهای سیستم کنترلهای داخلی، کیفیت حسابرسی، کیفیت اقلام تعهدی، مالکیت دولتی.