نقش متون ادبی در تقویت هویت کودکان : رویکردی نو در تربیت آموزشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بندرعباس، دانشکاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.

doi
10.22034/naes.2025.536737.1739
چکیده

زمینه و هدف:ادبیات کهن فارسی به عنوان گنجینه‌ای از مفاهیم هویت‌ساز، نقش بسزایی در شکل‌گیری شخصیت کودکان دارد. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر کتاب‌های اقتباس‌شده از شاهنامه، گلستان سعدی، کلیله و دمنه، و مثنوی مولوی بر مؤلفه‌های هویت ملی، اخلاقی، فردی، اجتماعی و عرفانی کودکان انجام شد.روش پژوهشمطالعه حاضر به روش تحلیل محتوای کمّی بر روی 15 مجموعه کتاب اقتباسی از شاهکارهای ادبی شاهنامه، گلستان سعدی، کلیله و دمنه، و مثنوی مولوی منتشرشده در دهه‌های اخیر مؤلفه‌های هویت را بررسی و تحلیل کرده است. پایایی مقوله‌های مورد بررسی با استفاده از ضریب پای اسکات برای مؤلفه هویتی(ملی، اخلاقی، فردی، اجتماعی، عرفانی)۰82/ تعیین شد. جامعه آماری شامل 15 مجموعه کتاب مناسب برای کودکان و نوجوانان که‌توسط نویسندگان ایرانی نوشته شده است. داده‌ها با چک‌لیست محقق‌ساخته (شامل شاخص‌های هویت) گردآوری و با نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند.یافته‌ها:-شاهنامه با میانگین امتیاز ۴.۷ در هویت ملی، مؤثرترین اثر بود.-کلیله و دمنه در تقویت هویت اخلاقی (امتیاز ۴.۶) و اجتماعی (۴.۳) پیشتاز بود.-گلستان سعدی بر زبان فارسی و هویت اخلاقی (۴.۴) تمرکز داشت.-مثنوی بیشترین تأثیر را بر هویت فردی (۳.۸) و عرفانی (۳.۲) نشان داد.نتیجه‌گیری:ادبیات کودک، با تلفیق آموزه‌های اخلاقی، فرهنگی و تاریخی، چارچوبی پویا برای تربیت هویت‌محور فراهم می‌کند و می‌تواند به کاهش مسائل‌ هویتی در عصر حاضر کمک شایانی نماید. ترکیب هوشمندانه داستان های بازنویسی شده از شاه‌نامه، گلستان سعدی،کلیله و دمنه و مثنوی، در برنامه‌ریزی آموزشی می‌تواند تمام ابعاد هویت کودک را پوشش دهد. پیشنهاد می‌شود کتاب‌های مصور با روایت‌های ساده‌شده برای گروه‌های سنی پایین‌تر توسعه یابد.