شناسایی الگوهای ذهنی حوزه مطالعات زنان و خانواده ناظر بر نقش‌های جمعیتی زنان: کاربرد روش‌شناسی کیو

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا مطالعات زنان، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
چکیده

هرچند که امروزه مسئله جمعیت، موضوعی فراجنسیتی است؛ اما نقش و جایگاه ویژه زنان در این عرصه بر کسی پوشیده نیست؛ تا جایی که در محاسبات جمعیت شناسی از جمله در شاخص نرخ باروری کل، مبنای محاسبه زنان قرار می‌گیرند. ریشه بسیاری از بحران‌های امروزی جمعیت را باید در تعریف اشتباه نقش‌های اجتماعی زنان مبتنی بر رویکردهای فمنیستی یا تفریط‌ سنت‌گرایی جستجو نمود. دین مبین اسلام ضمن رعایت اصل غیر جنسیتی بودن منزلت افراد و گرامی داشتن انسان فارغ از جنسیت وی، نسبت به تعیین نوع نقش‌آفرینی بر اساس جنسیت توجه داشته است و دستورات متعددی دراین‌خصوص را بیان نموده است. پژوهش حاضر از نظر فلسفی در پارادایم فلسفی تفسیری - اثبات‌گرایی قرار دارد و از نظر جهت‌گیری، در گروه پژوهش‌های کاربردی جای می‌گیرد. روش پژوهش ماهیت آمیخته و اکتشافی و شیوه اجرای آن نوع ترکیبی است و گردآوری نظرها، از روش کیفی بهره گرفته شده است و در مرحله کشف ذهنیت‌ها از رویکرد کمی بهره می‌برد. از نظر جمع‌آوری داده‌ها، از داده‌های کتابخانه‌ای با مراجعه به مبانی اسلامی (آیات و روایات) استفاده شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که زنان دارای سه نوع نقش «مدیریتی»، «مالی» و «تربیتی» هستند. در نقش اول «تقویت استحکام و بنیان خانواده»، در نقش دوم «ارتقای نگاه معادمحور در معیشت خانواده» و در نقش سوم «مدیریت جریان تربیتی فرزندان» برعهده زنان بوده است.