فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: در سال‌های قبل، پژوهشگران حسابداری، بیشتر مدیریت اقلام تعهدی اختیاری و دست‌کاری در فعالیت‌های تجاری واقعی را بررسی کرده‌اند و به مدیریت سود با تغییر طبقه‌بندی اقلام صورت سود و زیان، توجه چندانی نداشته‌اند. با آنکه در سال‌های اخیر، موضوع مدیریت سود از طریق تغییر طبقه‌بندی، در کانون توجه پژوهشگران قرار گرفته است و پژوهش‌های داخلی انگشت‌شماری نیز به آن پرداخته‌اند، در این خصوص که تغییر طبقه‌بندی می‌تواند از باورهای مدیریتی اثر بپذیرد، شواهد تجربی اندکی ارائه شده است. با توجه به آنچه بیان شد، هدف پژوهش حاضر بررسی رابطۀ بیش‌اطمینانی مدیران با تغییر طبقه‌بندی و بررسی نقش تعدیلگر توانایی مدیریتی بر این رابطه است. روش: برای آزمون فرضیه‌های پژوهش، از داده‌های ۱۳۸ شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، در بازۀ زمانی ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۲ (۱۶۵۶ سال ـ صنعت) استفاده شده است. در برازش مدل‌ها، ضمن کنترل اثرهای ثابت سال‌ها و صنایع، رویکرد حداقل مربعات تعمیم‌یافته به‌کار رفته است. افزون‌برآن، برای تخفیف اثر ناهمسانی واریانس و هم‌بستگی خطاها، در محاسبۀ خطای استاندارد ضرایب، از تصحیح خوشه‌ای در سطح شرکت‌ها استفاده شده است. همچنین، مدل‌های به‌کاررفته برای سنجش سود اصلی غیرمنتظره و تغییرات غیرمنتظرۀ سود اصلی، به‌صورت مقطعی و در سطح هر صنعت (۱۲۰ سال ـ صنعت)، برازش شده‌اند. یافته‌ها: نتایج پژوهش بیانگر آن است که کاهش در سود غیراصلی واحدهای تجاری، موجب افزایش سود اصلی غیرمنتظره و کاهش تغییرات غیرمنتظرۀ سود اصلی آن‌ها می‌شود. این نتایج نشان‌دهندۀ رواج پدیدۀ تغییر طبقه‌بندی در شرکت‌های ایرانی است. همچنین، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بیش‌اطمینانی مدیران رابطۀ مثبت (منفی) بین اندازۀ کاهش در سود غیراصلی و سود اصلی غیرمنتظره (تغییرات غیرمنتظرۀ سود اصلی) را تقویت می‌کند و با افزایش در توانایی مدیریتی، از شدت اثر بیش‌اطمینانی مدیران، بر رابطۀ بین اندازۀ کاهش در سود غیراصلی و دو متغیر سود اصلی غیرمنتظره و تغییرات غیرمنتظرۀ سود اصلی، کاسته می‌شود. افزون‌برآن، نتایج آزمون فرضیه‌های پژوهش، به استفاده از تعریفی جایگزین برای سنجش بیش‌اطمینانی مدیران، حساس نیست. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج این پژوهش می‌توان دریافت که با افزایش در بیش‌اطمینانی مدیران، مدیریت سود از طریق تغییر طبقه‌بندی اقلام صورت سود و زیان شدت می‌یابد؛ زیرا مدیران بیش‌اطمینان به قابلیت‌های فردی خود اعتماد بیش از واقع دارند؛ ازاین‌رو به‌صورت آگاهانه، برخی هزینه‌های اصلی واحد تجاری را در ردیف هزینه‌های غیراصلی رده‌بندی می‌کنند تا سود اصلی شرکت را بیش از واقع، گزارش کنند. افزون‌برآن، نتایج پژوهش بیان می‌کند که با افزایش در توانایی مدیریتی، بیش‌اطمینانی مدیران بر تغییر طبقه‌بندی تأثیر کمتری خواهد داشت؛ زیرا در مقایسه با مدیران بیش‌اطمینان با توانایی مدیریتی ضعیف، مدیران بیش‌اطمینانی که از توانایی بیشتری برخوردارند، ارزیابی واقع‌بینانه‌تری از قابلیت‌های خود دارند و از توان کافی برای برآورده ساختن پیش‌بینی‌های خویش دربارۀ شرکت برخوردارند؛ بنابراین انگیزه و نیاز کمتری برای تغییر طبقه‌بندی اقلام صورت سود و زیان دارند.