شبکۀ کنشگران نوآوری‌های حسابداری مدیریت و عملکرد مالی شرکت: دیدگاه‌های شرقی و غربی

نویسندگان

1 استاد ممتاز، گروه حسابداری، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکدۀ اقتصاد مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

doi
10.22059/acctgrev.2025.380139.1008990
چکیده

هدف: طبق ادبیات حسابداری مدیریت، سازه‌های مختلفی بر عملکرد مالی شرکت‌ها مؤثرند. یکی از سازه‌های مؤثر بر عملکرد مالی، تغییر و تحولات شبکۀ کنشگران نوآوری‌های حسابداری مدیریت است که به‌گونه‌ای مستمر، در محیط تجاری پیرامون شرکت‌ها در حال وقوع است. هدف اصلی این پژوهش، بررسی تأثیر شبکه‌های کنشگر نوآوری‌های حسابداری مدیریت، بر عملکرد مالی شرکت‌ها با توجه به دیدگاه‌های شرقی و غربی است. این پژوهش با استفاده از بررسی روند تکامل حسابداری مدیریت در دوره‌های مختلف و شناسایی روش‌های مورد استفاده در سال‌های مختلف، برای پیاده‌سازی حسابداری مدیریت، به‌دنبال تعیین کاراترین شیوة نوآوری‌های حسابداری مدیریت در غرب و شرق، برای دستیابی به بهبود عملکرد است. روش: جامعۀ آماری این پژوهش را شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس تهران و فرابورس، طی دورۀ مالی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ تشکیل می‌دهد. با توجه به اِعمال محدودیت‌هایی، ۲۱۵ شرکت (۲۵۸۰ سال ـ شرکت) طی ده سال انتخاب شد و تحلیل داده‌ها با استفاده از روش معادلات ساختاری، انجام گرفت. یافته‌ها: شبکۀ کنشگران نوآوری حسابداری مدیریت بر عملکرد شرکت‌ها، در دو دیدگاه غربی و شرقی تأثیر مثبت و معناداری دارد. از آنجا که اختلاف شدیدی بین ضرایب تعیین متغیر وابسته در هر دو الگوی غربی و شرقی وجود ندارد، مشخص می‌شود که شرکت‌های فعال در بازار سرمایۀ ایران، از هر دو دیدگاه غربی و شرقی، کمابیش به یک نسبت استفاده می‌کنند. همچنین، نتایج آزمون فیشر نشان داد که از نظر آماری، بین رابطۀ شبکۀ کنشگران حسابداری مدیریت و عملکرد شرکت در هر دو الگوی غربی و شرقی، تفاوت معناداری وجود ندارد. به عبارتی، شبکۀ کنشگران حسابداری مدیریت، به‌طور کلی در هر دو الگو تأثیر یکسانی دارد و تفاوت معناداری در تأثیرگذاری آن‌ها دیده نمی‌شود. این نتایج بیانگر آن است که عوامل دیگری ممکن است در تفاوت‌های عملکردی بین الگوهای غربی و شرقی مؤثر باشند که باید بررسی شوند. نتیجه‌گیری: یافته‌های این مطالعه بیانگر آن است که شبکه‌های کنشگران نوآوری در حسابداری مدیریت، بدون توجه به مرزهای فرهنگی، به‌طور معناداری بر بهبود عملکرد مالی شرکت‌ها مؤثرند. این نتایج تأکید می‌کنند که نوآوری‌های حسابداری مدیریت می‌تواند به‌عنوان یک عامل جهانی در نظر گرفته شود و قادر است کارایی مالی را در سطح بین‌المللی ارتقا دهد. افزون‌براین، از آنجا که بین رابطۀ شبکۀ کنشگران حسابداری مدیریت و عملکرد شرکت در هر دو الگوی غربی و شرقی، تفاوت معناداری وجود ندارد، تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این تأثیرهای مثبت، مستقل از تفاوت‌های فرهنگی موجود بین دیدگاه‌های غربی و شرقی، یکسان هستند. این امر نشان‌دهندۀ پتانسیل یکپارچه‌سازی استراتژی‌های حسابداری مدیریت در سطح جهانی و اهمیت درک عمیق‌تر از نقش فرهنگ در توسعه و اجرای این نوآوری‌هاست. از طرفی، شدت اثرگذاری شبکۀ کنشگران «انسانی» حسابداری مدیریت بر عملکرد شرکت در دیدگاه شرقی، نسبت به دیدگاه غربی قوی‌تر است که نشان می‌دهد در بسیاری از کشورهای شرقی، فرهنگ سازمانی ممکن است بر مبنای ارزش‌ها و تعاملات انسانی بیشتری باشد. این می‌تواند شامل تأکید بر همکاری، هم‌بستگی اجتماعی، و اهمیت روابط انسانی در محیط کار باشد.