اثربخش‌سازی سیاست‌های جمعیتی در چارچوب مدل‌های: گذار جمعیتی، اقتصاد خانوار و اندازه‌گیری تعیین‌کننده‌های بلافصل فرزندآوری در ایران

نویسندگان

1 مشاور دبیر ستاد ملی جمعیت، تهران، ایران.

doi
چکیده

مدل‌ها و نظریه‌های جمعیت‌شناختی متعددی در سطح خرد و کلان به تبیین تحولات جمعیتی پرداخته‌اند. در این مقاله تلاش گردید نسبت بین چارچوب هر یک از این مدل‌ها و نظریه‌ها با سیاست‌ها و قوانین ملی مرتبط با جمعیت با بهره‌گیری از شواهد آماری مورد بررسی قرار گیرد. این بررسی‌ها نشان داد در چارچوب مدل گذار جمعیتی: پیشگیری از رشد صفر یا منفی جمعیت و حفظ ساختار سنی جوانی جمعیت؛ در چارچوب مدل‌های اقتصادی فرزندآوری: مقرون به صرفه نمودن هزینه‌های فرزندآوری؛ در چارچوب مدل تعیین‌کننده‌های بلافصل فرزندآوری: معکوس نمودن اثر شاخص‌های بازدارنده فرزندآوری و کاهش اثر سقط غیرقانونی جنین؛ و در چارچوب مدل عوامل فرهنگی: تبیین، ترویج، فرهنگ‌سازی و اصلاح نگرش‌ها نسبت به جایگاه و ارزش فرزندآوری و همچنین آگاهی‌بخشی، مشاوره و آموزش‌های تخصصی به خانواده‌ها در زمینه فرزندآوری و فرزندپروری مورد توجه قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت بوده که موجب گردیده در این قانون، 29 ماده به اقدامات حمایتی و تشویقی نسبت به فرزندآوری، 16 ماده به ترویج، فرهنگ‌سازی، مشاوره و آموزش‌های تخصصی و 17 ماده به اقدامات اصلاحی و سلبی (مانند پیشگیری از سقط غیرقانونی جنین) در این حوزه اختصاص یابد. در ستاد ملی جمعیت نیز می‌توان راهبردهای اجرایی‌ای نظیر «فراهم نمودن زمینه حمایت از طرح‌ها و برنامه‌های ارتقاء دهنده‌ی نشاط و شادابی خانواده‌ها در فضای عمومی کشور»، «تعامل چهره‌به‌چهره و محله‌محور در ارائه مشاوره‌ها و آموزش‌های عمومی لازم به خانواده‌ها»، «اجرای اقدامات تشویقی و اعطای مشوق‌ها حتی‌الامکان در داخل محله‌های سکونت خانواده‌های مشمول به ویژه در مساجد» و نظایر آن را در دستور کار قرار داد.