فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: حرکت به‌سمت استانداردهای حسابداری بین‌المللی، نقش ارزش‌های منصفانه را در گزارشگری مالی، پررنگ کرده است. به‌منظور تعیین ارزش منصفانه در گزارش‌های مالی، تهیه‌کنندۀ این گزارش‌ها از داده‌های ورودی قابل مشاهدۀ مبتنی بر بازار و داده‌های ورودی غیرقابل مشاهدۀ مبتنی بر مفروضات خود واحد گزارشگر، استفاده می‌کند. با توجه به گستردگی قضاوت در تعیین ارزش منصفانه و اهمیت قضاوت پس از تصویب استاندارد حسابداری ۴۲ ایران و نبود رهنمود عملیاتی درخصوص پیاده‌سازی آن، هدف پژوهش حاضر، رسیدن به چارچوبی نظام‌مند در قضاوت در اندازه‌گیری ارزش منصفانه برای تهیه اطلاعات مالی در محیط گزارشگری ایران است. روش: در این پژوهش از روش مرور سیستماتیک مطالعات اسنادی و روش میدانی استفاده شد. داده‌ها با استفاده از دو ابزار مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با ۱۰ نفر از خبرگان حرفۀ حسابداری و حسابرسی ایران، از چهار گروه «ارزش‌گذاران»، «حسابرسان»، «تهیه‌کنندگان» و «تدوین‌کنندگان مقررات»، از ابتدای سال ۱۴۰۲ تا پایان مرداد ماه ۱۴۰۲ و تحلیل محتوای آن‌ها و پرسش‌نامۀ ساختاریافته بر مبنای منطق فازی از ۳۰ نفر خبره در چهار گروه نام برده، جمع‌آوری شد. این داده‌ها با استفاده از روش دلفی فازی و روش بهترین و بدترین معیار، از طریق توزیع پرسش‌نامۀ بهترین ـ بدترین به ۸ خبره، تجزیه‌وتحلیل شدند. از آزمون کروسکال والیس برای مقایسۀ چهار گروه شرکت‌کننده در پژوهش و از روش بهترین ـ بدترین نیز، برای تعیین اهمیت و اولویت‌بندی اجزای چارچوب استفاده شد. همچنین به‌منظور ارزیابی اعتبار داخلی نتایج نهایی پژوهش با ۵ نفر خبره مصاحبه شد. یافته‌ها: تدوین چارچوب قضاوت حرفه‌ای در به‌کارگیری استاندارد حسابداری ۴۲ ایران (اندازه‌گیری ارزش منصفانه)، یافتۀ این پژوهش است. «شناسایی حوزۀ قضاوت»، «ارزیابی رهنمودهای حسابداری و حسابرسی»، «جمع‌آوری اطلاعات، تجزیه‌وتحلیل آن»، «نتیجه‌گیری و انجام قضاوت» و «مستندسازی آن»، بخش‌های اصلی چارچوب قضاوت حرفه‌ای را شامل می‌شود. نتیجه‌گیری: قضاوت حرفه‌ای یک مهارت اساسی برای تهیه‌کنندگان، حسابرسان و تنظیم‌کنندگان صورت‌های مالی است؛ به‌ویژه تحت یک سیستم حسابداری مبتنی بر اصول. قضاوت‌کردن دشوار است و لزوماً یک پاسخ برای آن وجود ندارد. از طرف دیگر، اندازه‌گیری ارزش منصفانه همواره با قضاوت همراه است و این پتانسیل را دارد که سوگیری را در صورت‌های مالی وارد کند؛ بنابراین براساس این پژوهش پیشنهاد می‌شود که به‌منظور افزایش کیفیت گزارشگری مالی، در تهیۀ اطلاعات مالی چارچوب قضاوت، یعنی شناسایی حوزه، ارزیابی رهنمودهای حسابداری و حسابرسی، جمع‌آوری اطلاعات، انجام قضاوت و مستندسازی صورت پذیرد. به عبارت دیگر، اعتبار و سودمندی گزارشگری مالی به قضاوت‌های درست بستگی دارد؛ به‌ویژه با پیچیده‌ترشدن معاملات تجاری. همچنین مهم است که بتوان قضاوت‌ها را در زمان صدور گزارش و در پرتو واقعیات و شرایط موجود که معقول هستند، ثابت کرد. تهیه‌کنندگان و حسابرسان نیز پیشنهاد کرده‌اند که این امر می‌تواند تا حدی از چالش‌های نظارتی بعدی با بهره‌گیری از آیندهنگری محافظت کند. خبرگان معتقدند که یک چارچوب قضاوت حرفه‌ای، کیفیت و یکپارچگی قضاوت‌های انجام شده را بهبود می‌دهد و در نتیجه، اعتماد به عملکرد استانداردهای حسابداری مبتنی بر اصول را تقویت می‌کند.