مفهومسازی چارچوب نظری حسابداری مدیریت: رهیافت دادهبنیاد
نویسندگان
1 دانشیار، گروه حسابداری و مالی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
2 استاد، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و علوم مالی، دانشگاه خاتم، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، پردیس بینالمللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران.
doi
10.22059/acctgrev.2024.375432.1008940چکیده
هدف: چارچوب نظری حسابداری مدیریت شامل اصول و مفاهیمی است که برای تهیه و تفسیر اطلاعات مالی مدیران استفاده میشود. این چارچوب به حسابداران کمک میکند تا اطلاعات مالی را بر اساس اهداف سازمان تهیه کنند و به مدیران در تفسیر صحیح این اطلاعات برای تصمیمگیریهای مؤثر یاری میرساند. همچنین، این چارچوب به بهبود کارایی و کیفیت اطلاعات مالی و افزایش اعتماد به سازمانها کمک میکند. بنابراین، ارائه الگویی منسجم برای توسعۀ چارچوب نظری حسابداری مدیریت، حائز اهمیت است. بر این اساس، در این پژوهش تلاش شده است تا ضمن تشریح اهمیت چارچوب نظری حسابداری مدیریت، الگویی مناسب برای توسعه آن ارائه شود. بدین ترتیب مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر این گونه مطرح شده است: چه الگویی میتوان برای توسعۀ چارچوب نظری حسابداری مدیریت تجویز کرد. روش: در این پژوهش از هر دو روش میدانی و کتابخانهای در راستای اجرای رهیافت دادهبنیاد و بهمنظور شناسایی مقولههای محوری، شرایط علّی، شرایط زمینهای، راهبردها، شرایط مداخلهای و پیامدهای تدوین الگوی پژوهش استفاده شده است. جامعۀ پژوهش خبرگان حسابداری مدیریت، استادان دانشگاهی در رشتۀ حسابداری و سایر صاحبنظران در زمینۀ حسابداری مدیریت داخل و خارج از کشور بودند. حوزۀ تدریس و پژوهش این افراد با موضوع پژوهش حاضر بسیار نزدیک بود و در نمونههایی از کارهای خود با آن مواجه شده بودند. در پژوهش حاضر، برای انتخاب نمونه از رویکرد هدفمند گلولۀ برفی استفاده شد. بهمنظور استخراج مؤلفههای مؤثر بر توسعۀ چارچوب نظری حسابداری مدیریت و با توجه به نبود الگویی منسجم در ادبیات مربوط، از رویکرد مرور نظاممند مبانی نظری و مصاحبۀ نیمهساختاریافته با ۱۳ نفر از خبرگان داخلی و خارج از کشور بهره برده شده است تا نقاط ضعف مبانی نظری موجود پوشش داده شود و مقولههای شناسایی شده به مرحله اقناع برسد. یافتهها: نتایج حاصل از پژوهش حاکی از آن بود که الگوی پژوهش مبنی بر توسعۀ چارچوب نظری حسابداری مدیریت را میتوان در ۱۷۶ مفهوم و ۶۹ مقوله طبقهبندی کرد. در نتیجه، ۱۳ شرط علّی، ۱۴ شرط زمینهای، ۱۴ راهبرد برای تدوین الگو، ۱۰ شرط مداخلهگر و ۱۸ پیامد برای الگوی توسعۀ چارچوب نظری حسابداری مدیریت برشمرده شد. نتیجهگیری: با توجه به یافتههای پژوهش، میتوان گفت که حسابداری مدیریت، میبایست چارچوب نظری داشته باشد؛ اما چارچوب مدنظر جهانشمول نیست و در واقع هر سازمان بهعلت ماهیت و کارکرد متفاوتش و بسته به نیازهای اطلاعاتی خود، باید بهصورت نسبی از چارچوب نظری حسابداری مدیریت استفاده کند. پژوهش حاضر از بٌعد نظری به توسعۀ مفاهیم و اصول جدید، بهبود مبانی نظری موجود و افزایش دانش علمی در حوزۀ حسابداری مدیریت کمک میکند. از بٌعد کاربردی نیز این پژوهش به بهبود تصمیمگیری مدیریتی، افزایش کارایی و کیفیت اطلاعات مالی، ارتقای نقش حسابداران مدیریت و تسهیل ارتباطات سازمانی منجر میشود. در ضمن توسعۀ چارچوب نظری حسابداری مدیریت، علاوهبر بهبود مقایسهپذیری گزارشهای حسابداری، تأثیرهای متعددی دارد. سازمانها میتوانند با استفاده از یافتههای پژوهش، تصمیمگیریهای مدیریتی خود را بهبود بخشند، کیفیت و کارایی اطلاعات مالی را افزایش دهند و بر ارتقای نقش حسابداران مدیریت بیفزایند.
