رویکردی سکه‌شناسی به تاریخ صفویه (مطالعه نمونه‌ای اشعار فارسی در متون سکه‌های صفویان)

نویسندگان

1 گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی زنجان، زنجان، ایران. مأمور به گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

2 گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

doi
10.30466/jhf.2025.56709.1052
چکیده

برآمدن دولت صفویه آغازگر دورانی نو در تحولات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران محسوب می‌شود. رسمیت تشیع و تشکیل دولت ملی مهم‌ترین ثمرات این تحول عظیم بود که از طریق کاربرد گسترده شعائر شیعی و همچنین زبان فارسی در متون سکه‌های شاهان صفوی نیز بازتاب یافته است. اشعار فارسی قسمت مهمی از نوشته‌های سکه‌های صفویان را شامل می‌شود زیرا شاهان صفوی القاب و عناوین و همچنین اعتقادات شیعی خویش را به‌صورت اشعار فارسی نیز بر مسکوکات خود درج کرده‌اند که این امر از نوآوری‌های دوران صفویه به شمار می‌آید. مسئله پژوهش حاضر بررسی اشعار فارسی نوشته‌شده بر سکه‌های شاهان صفوی و مشخص نمودن دلایل ذکر این اشعار بر این مسکوکات است. هدف این پژوهش نشان دادن کاربرد مطالعات سکه‌شناسی در بازشناسی تحولات عصر صفویه است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام‌شده و گردآوری اطلاعات آن نیز با استفاده از منابع کتابخانه‌ای صورت پذیرفته است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد به سبب رواج گسترده مقوله شعر در جامعه دوران صفویه، آنان از اشعار فارسی در نوشته‌های سکه‌های خویش بهره بردند که تعدادی از این اشعار بازتاب‌دهنده برخی از تحولات سیاسی، فرهنگی و مذهبی این دوران است. هم‌چنین تا دوران محمد خدابنده، سکه‌های نادری از صفویان دارای اشعار فارسی است اما از عصر شاه‌عباس دوم تا پایان این حکومت، ابیات فارسی با گستردگی بسیاری بر سکه‌های صفویان نوشته‌شده است.