مدل پذیرش گزارشگری یکپارچه در دانشگاههای ایران
نویسندگان
1 دانشیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه مطالعات خانواده و زنان، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، مطالعات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
4 استاد، گروه حسابداری، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، حسابداری، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
doi
10.22059/acctgrev.2024.372606.1008917چکیده
هدف: هدف این پژوهش شناسایی عوامل مؤثر بر پذیرش گزارشگری یکپارچه برای پاسخ به این سؤال است که چگونه میتوان تأثیر مطلوبی بر نگرش و نیتهای رفتاری مدیران دانشگاهها گذاشت و فرایند پذیرش گزارشگری یکپارچه را تسهیل کرد.روش: برای دستیابی به این هدف، یک طرح پژوهش کمی انجام شد. بدین ترتیب که پرسشنامهای در خصوص معماری مدل پیشنهادی پذیرش گزارشگری یکپارچه، در اختیار اعضای هیئت رئیسه ۳۰ دانشگاه دولتی برتر ایران قرار گرفت و دادههای بهدستآمده از این پرسشنامه، بررسی و از طریق معادلات ساختاری برازش شد. اعضای هیئت رئیسه، از بین رؤسای دانشگاهها، معاون آموزشی، معاون پژوهش و فناوری، معاون مالی و اداری، معاون فرهنگی، معاون دانشجویی و مدیر نظارت و ارزیابی، انتخاب شدند. ملاک انتخاب دانشگاههای برتر، آخرین رتبهبندی منتشرشده در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام بود.یافتهها: نسخه نهایی مدل پذیرش گزارشگری یکپارچه نشان میدهد که فرایند پذیرش، مشتمل است بر چهار مرحله متوالی و وابسته به مسیر که عبارتاند از: دانش، نگرش (متقاعدسازی)، قصد رفتاری (پیش از تصمیم) و پذیرش یا رد (تصمیم). هر مرحله تحت تأثیر تعدادی از متغیرهای خاص نوآوری یا فردی قرار دارد. بعضی از این متغیرها عبارتاند از: ویژگیهایی که مدیران ارشد دانشگاه در رابطه با گزارشگری یکپارچه درک میکنند (مزیت نسبی درکشده، سازگاری درکشده، عدم ریسک درکشده وعدم پیچیدگی درکشده)؛ ویژگیهای فردی این مدیران (هنجار ذهنی و کنترل رفتار درکشده) و همچنین، عوامل تعیینکنندۀ تغییر (ضرورت و الزام درکشده و داشتن راهنمای تهیه). بنا بر شواهد تجربی ارائهشده، میتوان ادعا کرد که فرایند پذیرش گزارشگری یکپارچه در دانشگاههای ایران، از مدل فرایند تصمیم ـ نوآوری راجرز پیروی میکند. بهاینترتیب، پذیرش این شیوه نوین گزارشگری، همانند بسیاری از نوآوریها، از مراحل دانش، نگرش، قصد و رفتار میگذرد و در این میان، عوامل مؤثر بر هر مرحله، بهصورت سلسلهمراتبی اثرهای خود را از طریق متغیرهای میانجی یادشده نشان میدهند.نتیجهگیری: این پژوهش بر اهمیت رویکرد فرایندی برای مطالعۀ انتشار و پذیرش گزارشگری یکپارچه تأکید دارد. این جلبتوجه و تأکید، پژوهشگران را تشویق میکند تا سلسلهمراتب عوامل یا متغیرهای ویژه نوآوری و فردی را بهصورت دقیق و با شناخت سازوکار اثرگذاری آنها بررسی کنند. یافتههای این پژوهش میتواند در برنامهریزیها و سیاستگذاریهای مجموعه وزارت علوم، در حوزۀ گزارشگیری از دانشگاهها، کاربرد داشته باشد. یافتههای این پژوهش چگونگی هموارسازی مسیر پذیرش این شیوۀ نوین گزارشگری را مشخص میکند. برای نمونه، درحالیکه نخست چنین تصور میشد که ویژگیهای گزارشگری یکپارچه، فارغ از ذاتی یا ادراکی بودن آن، میتواند بر نگرش اعضای هیئترئیسه دانشگاهها و بهتبع آن، قصد و تصمیم آنان مبنی بر پذیرش گزارشگری یکپارچه تأثیر داشته باشد؛ یافتهها نشان داد که تصمیمگیرندگان در این زمینه، فقط تحت تأثیر ویژگیهای درکشده از این شیوۀ گزارشگری قرار میگیرند و به ویژگیهای ذاتی آن توجهی نمیکنند. این نتایج به برنامهریزان کمک میکند که بهجای تمرکز بر مسائل فنی گزارشگری یکپارچه، بر تلاش برای ایجاد درک مثبت افراد از ویژگیهای این نوآوری متمرکز شوند. بنابراین، توصیه میشود با برگزاری کارگاهها، انتشار کتابها و مقالهها و سایر شیوههای اطلاعرسانی و متقاعدسازی، زمینهای فراهم شود که افراد مزیت نسبی و سازگاری این شیوۀ گزارشگری را بهتر درک کنند و نگران پیچیدگی اجرا و ریسکهای ناشی ازعدم موفقیت در اجرای آن نباشند. همچنین به مدیران توصیه میشود که با فراهم آوردن امکانات لازم برای پذیرش گزارشگری یکپارچه و ارائه آموزشهای لازم به کارکنان دانشگاهها، زمینهای را مهیا کنند که مدیران دانشگاه، آمادگی مجموعۀ تحت امر خود را برای پذیرش و اجرای گزارشگری یکپارچه مثبت ارزیابی کنند. همچنین با ایجاد فشارهای اجتماعی از سوی ذینفعان خارجی و داخلی و گروههای مرجع، برای تهیه و انتشار گزارش یکپارچه در دانشگاهها، میتوان هنجارهای ذهنی دستوری مدیران دانشگاه را در جهت این امر تقویت کرد و با پیشگام شدن دانشگاههای برتر کشور در این زمینه، هنجارهای ذهنی تقلیدی مدیران سایر دانشگاهها را تحت تأثیر مثبت قرار داد.
