فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: با توجه به اهمیت پایداری در اسلام، شرکت‌های اسلامی می‌توانند با پایبندی به الزامات پایداری و گزارشگری پایداری، نقش مهمی را در توسعه پایدار ایفا کنند. در اسلام مفاهیم ارزشمندی برای پایداری وجود دارد. با وجودی که بعضی از نویسندگان، دیدگاه‌هایی در ارتباط با گزارشگری پایداری شرکتی با رویکرد اسلامی ارائه کرده‌اند، تاکنون الگوی جامعی برای شناسایی عناصر آن ارائه نشده است تا بتواند الگوهای متداول را با لحاظ‌کردن آموزه‌های اسلامی کامل کند. در این راستا پژوهش حاضر درصدد است تا الگویی برای شناسایی عناصر مهم گزارشگری پایداری شرکتی با تأکید بر اصول و ارزش‌های اسلامی، به‌منظور سنجش سطح افشای فعالیت‌های پایداری شرکت‌های اسلامی، از جمله شرکت‌های ایرانی ارائه کند. روش: پس از بررسی گزارش‌های پایداری نمونه‌ای از شرکت‌های مورد تأیید شریعت در مالزی و اندونزی، بررسی گسترده ادبیات موضوع و نظرخواهی از خبرگان، عناصر اولیه الگو با استفاده از روش تحلیل مضمون استخراج شد و به‌کمک روش دلفی فازی، این عناصر غربال شدند. جامعه آماری در بخش اجرای روش دلفی فازی خبرگان گزارشگری پایداری و مالی اسلامی بودند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. عناصر اولیه شناسایی‌شده، در قالب پرسش‌نامه، برای غربالگری در سال ۱۴۰۱ برای آنان ارسال شد. یافته‌ها: درمجموع، ۲۰۳ شاخص به‌عنوان عناصر اولیه الگو شناسایی شد. از کل شاخص‌های شناسایی‌شده، ۱۵۸ شاخص مرتبط با استانداردها و رهنمودهای گزارشگری پایداری متداول و ۴۵ شاخص مرتبط با فعالیت‌های مسئولیت‌پذیری اسلامی شرکت‌ها بود. شاخص‌ها بر اساس تشابه در قالب ۱۳ مؤلفه متداول و چهار مؤلفه اسلامی قرار گرفتند. مؤلفه‌ها نیز در قالب چهار بُعد اجتماعی، زیست‌محیطی، راهبری پایداری و اقتصادی دسته‌بندی شدند. در بُعد اجتماعی ۸۴ شاخص شناسایی شد که در مؤلفه‌های رضایت مشتریان، رفاه کارکنان، مشارکت در جامعه محلی و فعالیت‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی اسلامی طبقه‌بندی شدند. بُعد زیست‌محیطی شامل ۴۳ شاخص بود که در مؤلفه‌های مدیریت مصرف منابع طبیعی، مدیریت آلایندگی، نوآوری محصولات و خدمات و فعالیت‌های مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی اسلامی طبقه‌بندی شدند. ۴۶ شاخص شناسایی شده برای بُعد راهبری پایداری، در مؤلفه‌های رویه‌های گزارشگری پایداری، ساختار راهبری پایداری، حقوق سهام‌داران و راهبری شرعی قرار گرفتند. بُعد اقتصادی نیز شامل ۳۰ شاخص بود که در مؤلفه‌های عملکرد اقتصادی، تأثیرهای غیرمستقیم اقتصادی، مدیریت زنجیره تأمین، مبارزه با رشوه و فساد و فعالیت‌های مسئولیت‌پذیری اقتصادی اسلامی طبقه‌بندی شدند. در مرحله غربالگری با استفاده از روش دلفی فازی، در مجموع ۲۱ شاخص حذف شد و عناصر مهم الگو در قالب ۱۸۲ شاخص، ۱۷ مؤلفه و ۴ بُعد نهایی شد. نتیجه‌گیری: با تأییدشدن اکثریت شاخص‌های شناسایی‌شده در الگو، می‌توان اذعان کرد که اغلب آن‌ها از دید خبرگان حائز اهمیت بودند. به‌علاوه، تأیید شدن اکثریت شاخص‌های اسلامی در هر یک از ابعاد الگو، اهمیت لحاظ کردن اصول و ارزش‌های اسلامی را در تکمیل عناصر الگو نشان می‌دهد. مطالعه حاضر می‌تواند تکمیل‌کننده مطالعات مربوط به گزارشگری پایداری و مالی اسلامی باشد و بستری را برای ایفای تعهدهای شرکت‌های اسلامی نسبت به خداوند متعال، ذی‌نفعان و محیط‌زیست فراهم کند.