شواهد زمین‌لرزه و امکان شناسایی رخدادهای گذشته با تمرکز بر زمین‌لرزه طبس

نویسندگان

1 استادیار، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.30499/ijg.2022.362977.1457
چکیده

رخداد انواع زمین‌لرزه‌ها، علاوه بر تأثیرگذاری بر ساکنان مناطق تأثیر پذیرفته از آن زمین‌لرزه، انواع سازه‌های ساخته‌شده توسط بشر، محیط‌زیست و زمین منطقه تأثیر پذیرفته از آن رویداد را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. مجموعه این اطلاعات، دربرگیرنده میزان تخریب و خسارات انواع سازه‌ها، و کلیه تغییرات محیطی شامل جابجایی‌ها، سنگ‌لغزش‌ها، زمین‌لغزش‌ها، روانگرایی‌ها، تغییرات شیمیایی و سطح آب در چاه‌ها، رودخانه‌ها و چشمه‌ها، و بسیاری موارد مرتبط دیگر می‌باشد. مطابق مطالعات جهانی، با به‌کارگیری این اطلاعات، امکان برآورد شدت در هر یک از مناطق تأثیر پذیرفته از هر رخداد زمین‌لرزه و همچنین، رومرکز آن زمین‌لرزه، و در صورت موجود بودن اطلاعات کافی، امکان برآورد پارامترهای مه‌لرزه‌ای زمین‌لرزه از جمله مختصات و بزرگای مه‌لرزه‌ای، و اطلاعات چشمه زمین‌لرزه نیز فراهم خواهد بود؛ که این امر، به‌ویژه در استخراج اطلاعات زمین‌لرزه‌های گذشته که اطلاعات ناچیزی از آن‌ها موجود است یا اطلاعاتی از آن‌ها وجود ندارد، شایان توجه است. در این مطالعه، با تمرکز بر زمین‌لرزه طبس که در شامگاه 25 شهریور 1357، در منطقه طبس واقع در شرق ایران رخ داد، توصیفات مرتبط با زمین‌لرزه جمع‌آوری و توضیح داده می‌شود. این زمین‌لرزه کم‌عمق که در ناحیه‌ای به وسعت 1130000 کیلومتر مربع احساس شد، حدود 1500 واحد مسکونی و 30 حلقه قنات را ویران کرد. گرچه این رخداد در ناحیه‌ کم‌جمعیتی رخ داد، رقم کلی تلفات انسانی آن بیش از 20000 نفر بود و مسبب ویران شدن کامل 90 روستا و خساراتی به 50 روستای دیگر شد. از جمله تغییرات محیطی آن، می‌توان به 85 کیلومتر گسلش سطحی ناپیوسته با سازوکار راندگی، جابجایی‌های قائم و افقی به‌ترتیب تا حدود 150 و 300 سانتی‌متر مرتبط با این رخداد اشاره کرد. در این مطالعه، بررسی منطقه با بررسی نقشه‌ها و تصاویر ماهواره‌ای مرتبط با منطقه رخداد زمین‌لرزه، آغاز؛ و محل‌هایی جهت بازدید صحرایی و نمونه‌برداری از رسوبات به­منظور تعیین سن مطلق رخدادهای احتمالی گذشته پیشنهاد می­گردد.