تحلیلی بر پیامدهای رفتاری فرسودگی در اساتید حسابداری و مالی در ایران: واکاوی ترک حرفه آکادمیک

نویسندگان

1 استادیار، گروه حسابداری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.

2 استادیار، گروه حسابداری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.

doi
10.22059/acctgrev.2023.361278.1008827
چکیده

هدف: هدف اصلی این پژوهش، بررسی پیامدهای رفتاری فرسودگی شغلی در اساتید حسابداری و مالی ایران با تمرکز بر مسئله ترک حرفه آکادمیک است. روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش از نوع پژوهش‌های توصیفی ـ پیمایشی است. برای فرسودگی شغلی، از پرسش‌نامه خلاصه شده ماسلاچ (فوگارتی و همکاران، ۲۰۱۶)؛ تمایل به تغییر شغل، از پرسش‌نامه کابرز و فوگارتی (۱۹۹۵)؛ رضایت شغلی، از پرسش‌نامه برایفیلد و روته (۱۹۵۱) و تعهد سازمانی، از پرسش‌نامه می‌یر و آلن (۱۹۹۱و ۱۹۹۷) استفاده شد. داده‌های پژوهش از بین ۲۳۴ پرسش‌نامه تکمیل شده توسط اعضای هیئت علمی حسابداری و مدیریت مالی کشور، در سال ۱۴۰۱ گردآوری و برای تحلیل داده‌ها، از روش معادلات ساختاری و نرم‌افزار پی‌ال‌اس استفاده شد. یافته‌ها: نتایج بررسی نشان داد که رضایت شغلی تحت تأثیر مؤلفه مسخ شخصیت قرار دارد. فرسودگی شامل (فرسودگی عاطفی، کاهش موفقیت شخصی و مسخ شخصیت) با تعهد عاطفی به سازمان ارتباط منفی و با تداوم تعهد سازمانی ارتباط مثبت دارد. همچنین مؤلفه‌های فرسودگی بر عملکرد شغلی اساتید حسابداری و مالی تأثیر منفی می‌گذارد. نتایج نشان داد که تمایل به تغییر شغل در اثر ایجاد فرسودگی به‌وجود نمی‌آید؛ اما رضایت شغلی عامل مهمی درعدم تمایل به تغییر شغل توسط اساتید حسابداری و مالی است. مؤلفه‌های تعهد عاطفی و تداوم تعهد سازمانی با تمایل به تغییر شغل ارتباط منفی دارند. در نهایت، تعهد عاطفی به سازمان زمینه افزایش رضایت‌مندی شغلی است. نتیجه‌گیری: نتایج بررسی نشان می‌دهد که فرسودگی شغلی در حوزه آموزش عالی، می‌تواند عاملی برای کاهش رضایت‌مندی شغلی و تقلیل عملکرد شغلی باشد. نتایج نشان داد که فرسودگی در سه بُعد عاطفی، کاهش موفقیت شخصی و مسخ شخصیت، بر تمایل به تغییر شغل اساتید حسابداری و مالی تأثیر معناداری ندارد؛ اما کماکان بر عملکرد و رضایت شغلی عاملی تأثیرگذار است. تعهد سازمانی اعم از تعهد عاطفی و تداوم تعهد نیز تحت تأثیر مؤلفه‌های فرسودگی قرار دارند. به نظر می‌رسد ضرورت دارد که مراجع قانون‌گذار و ذی‌ربط، در آموزش عالی شامل وزارت علوم و تحقیقات و فناوری و دانشگاه آزاد، سازوکارهای مناسبی برای مدیریت عوامل تشدیدکننده فرسودگی شغلی به‌کار گیرند تا از پیامدهای منفی‌ای همچون نارضایتی شغلی، ترک حرفه آموزش و تحمل هزینه‌های جایگزینی در این بخش اجتناب کنند. در ادبیات تجربی، موضوع فرسودگی شغلی و پیامدهای ناشی از آن، چندان در کانون توجه پژوهشگران قرار نگرفته و معدود آثار تجربی نیز، به فرسودگی در حرفه حسابرسی پرداخته است. با توجه به سهم مؤثر آموزش عالی در آماده‌سازی و اعتلای آموزش حسابداری، مالی و حوزه‌های پژوهشی مرتبط، بی‌توجهی به موضوع فرسودگی، می‌تواند زیان‌های جبران‌ناپذیری در پی‌داشته باشد.