پیش‌نگری تنش گرمایی در ایران بر اساس برونداد چند مدلی همادی CMIP6

نویسندگان

1 دانشیار آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشیار آب و هواشناسی، گروه جغرافیا دانشگاه یزد، یزد، ایران

3 پژوهشگر پسادکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه یزد، یزد، ایران

5 استاد آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه یزد، یزد، ایران

doi
10.30499/ijg.2023.374840.1472
چکیده

هدف این مطالعه پراکنش فضایی شاخص UTCI طی دوره‌های تاریخی و آینده در ایران است. برای این منظور سه متغیر دما، رطوبت نسبی و تندی باد روزانه از دو دسته داده شامل داده‌های 124 ‌ایستگاه هواشناسی همدیدی و پنج مدل از سری مدل‌های CMIP6 شامل GFDL-ESM4، IPSL-CM6A-LR، MPI-ESM1-2-HR، MRI-ESM2-0 و UKESM1-0-LL بررسی شدند. سپس یک مدل همادی (CMIP6-MME) از این پنج مدل با روش میانگین وزنی مستقل (IWM) تولید شد. کارایی مدل‌های منفرد و مدل همادی تولید شده با نمودار تیلور مورد بررسی قرار گرفت که نتایج نشان داد چند مدلی همادی از مدل‌های منفرد کارایی بالاتری را برای هر سه متغیر مورد بررسی دارد. نتایج نشان داد پراکنش فضایی میانگین‌های اقلیمی فصلی شاخص‌ UTCI وردایی قابل‌توجهی در ایران نشان می‌دهد و وردایی این شاخص تحت‌تأثیر عرض جغرافیایی، توپوگرافی پیچیده و دوری و نزدیکی به منابع آبی در ایران است. به‌طور‌کلی تنش‌ گرمایی در ایران تا پایان قرن افزایش قابل توجهی خواهد داشت و شاهد کاهش قابل توجه پهنه‌هایی با عدم تنش گرمایی تا پایان قرن حاضر خواهیم بود. در مقابل، در اواخر قرن تنش گرمایی قوی تا خیلی قوی به‌طور قابل توجهی در کشور افزایش می‌یابد. در حالی که پهنه‌هایی با عدم تنش گرمایی جابجایی مکانی به مناطق‌ مرتفع‌تر و عرض‌های جغرافیایی بالاتر را نشان می‌دهند. این نتایج نشان می‌دهد که اقدامات مؤثری برای سازگاری با گرمایش جهانی و کاهش پیامدهای آن باید انجام شود تا از تأثیر نامطلوب تغییرات پیش‌نگری شده تنش گرمایی در ایران جلوگیری شود.