توزیع ازون وردسپهری در منطقه جنوب غرب آسیا و عوامل مؤثر بر آن
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری هواشناسی، مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد گروه فیزیک فضا، مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشیار گروه فیزیک فضا، مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، تهران، ایران
4 استاد، گروه دینامیک جوّ، موسسه علوم جوی و اقلیمی دانشگاه ایتیاچ زوریخ، زوریخ، سوئیس
doi
10.30499/ijg.2022.344755.1429چکیده
در این پژوهش توزیع ازون وردسپهری، که گازی آلاینده و گلخانهای در جوّ است، در لایههای مختلف وردسپهر روی منطقه جنوب غرب آسیا بررسی شده است. این مطالعه برای دوره پنج ساله ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶ با استفاده از دادههای CAMSRA حاصل سومین پروژه ECMWF در حوزه شیمی جوّ انجام شده است. نتایج میانگین ماهانه غلظت ازون وردسپهری در منطقه و سری زمانی آن در سه ناحیه روی ایران (شمال غرب ایران، تهران و جنوب شرق ایران) نشان دادند بیشینه ازون در لایههای مختلف وردسپهر با چشمههای متفاوت، در فصل تابستان رخ میدهد. این بیشینه در لایههای زیرین (سطح زمین تا ۷۰۰ هکتوپاسکال) بیشتر منشأ انسانزاد دارد و در لایههای میانی و زبرین، حاصل نفوذ هوای پوشنسپهری به وردسپهر است. فرونشست هوا در دو منطقه شرق مدیترانه و شرق خزر و افغانستان و همچنین وقوع پدیدههای تاشدگی وردایست یا انتقال هوای پوشنسپهر به وردسپهر در دو منطقه مذکور که ریشه در مونسون هند در طول تابستان دارد، علت اصلی غلظت زیاد ازون در لایههای میانی جوّ منطقه است. همچنین مطالعات آماری رخداد بیهنجاری ازون نشان داد دورههای افزایش غلظت ازون در منطقه جنوب شرق ایران بهکرات رخ میدهد. این موضوع میتواند ناشی از تغییر در عوامل انتقال ازون پوشنسپهری در منطقه باشد؛ مانند تغییر در گردش مونسون هند و واچرخند تبت.
