طراحی مدلِ حسابداری دادگاهی: تحلیل دادهبنیاد و فرایند رتبهبندی تفسیری
نویسندگان
1 دانشیار گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران
2 استادیار، گروه حسابداری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.
3 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.
4 استادیار، گروه حسابداری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.
doi
10.22059/acctgrev.2022.337365.1008644چکیده
هدف: بخش مهمی از نیاز امروزِ ذینفعان در بازار سرمایه، افشای اطلاعاتی است که متضمنِ حفاظت از منافع آنان در برابر زیادهخواهیهای شرکتهاست. از این سو، نهادهای بالادستی در بازار سرمایه تلاش میکنند تا بر اساس قوانین و محدودنمودن عملکردهای مالی شرکتها، تبعات ناشی از فرصتطلبی شرکتها را بهواسطه توسعه حسابداری دادگاهی کنترل کنند؛ از این رو، هدف این پژوهش، طراحیِ مدل حسابداری دادگاهی در سطح شرکتهای بازار سرمایه است.روش: روششناسی پژوهش از نوع ترکیبی است و بر مبنای نتیجه، در دسته پژوهشهای توسعهای قرار میگیرد. در این پژوهش، برای جمعآوری دادهها در بخش کیفی از مصاحبه و در بخش کمّی از چکلیستهای ماتریسی بر اساس مقایسه زوجی بهره برده شده است. جامعه هدف در بخش کیفی، ۱۳ نفر از متخصصان دانشگاهی بودند که چه بهلحاظ علمی و چه بهلحاظ تجربی، خبره تلقی میشدند. نمونهگیری در بخش روششناسی کیفی، نمونهگیری نظری و نحوه تعیین نمونه گلوله برفی بود. اما جامعه هدف در بخش کمّی، 20 نفر از مدیران مالی شرکتهای بورسی و کارشناسان رسمی دادگستری بودند که بر اساس تجربههای کاری و سطح دانش فنی و تخصصی، از طریق نمونهگیری همگن انتخاب شدند.یافتهها: نتایج بخش کیفی به شکلگیری ۳ مقوله، ۶ مؤلفه و ۳۹ مضمون مفهومی، در قالب یک مدل ۶ ضلعی انجامید که طی سه مرحله کدگذاری در تحلیل نظری دادهبنیاد کسب شد. همچنین نتایج در بخش کمی نشان داد که مؤلفه نظارتهای نهادی اثربخشترین مؤلفه در توسعه حسابداری دادگاهی تلقی میشود.نتیجهگیری: نتیجه کسبشده گویای این واقعیت است که نظارتهای نهادی در ساختار حاکمیت شرکتی، به حوزه حسابداری دادگاهی، در جهتِ کاهش بار حقوقی و قضایی عملکردهای مالی کمک شایان توجهی میکند.
