مطالعه ساختار سرعت موج برشی در شرق ایران با استفاده از توموگرافی امواج ریلی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه، زنجان، ایران

2 محقق، پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه، زنجان، ایران

doi
10.30499/ijg.2022.331304.1404
چکیده

در این مطالعه سامانه سنگ‌کره- ‌سست‌کره شرق ایران با استفاده از روش­های توموگرافی با فرض دو جبهه موج تخت و توموگرافی دورلرز بررسی شده است. برای این منظور از 5862 شکل موج ریلی ثبت­شده در چهل ایستگاه لرزه­نگاری برای تولید نقشه­های سرعت فاز در نُه باند فرکانسی از 25 ثانیه تا 111 ثانیه استفاده شد. سپس با وارون­سازی منحنی­های پاشش محلی حاصل از نقشه­های سرعت فاز در دوره تناوب­های مختلف، مدل سه­بعدی سرعت موج برشی از سطح تا عمق 200 کیلومتر ساخته شد. ساختار سرعت سه­بعدی تعیین­شده، یک کانال کم­سرعت سست‌کره‌ای را مشخص می­کند که زیر یک سنگ‌کره نازک قرار گرفته است. با رسم مقدار سرعت موج برشی به اندازه 1/4 کیلومتر بر ثانیه، نقشه ضخامت پوسته‌ای (عمق موهو) برای منطقه تعیین شد. نقشه موهو نشان می­دهد ضخامت تقریبی بیشتر منطقه مورد مطالعه، 36 کیلومتر است که با ضخامت یک پوسته با تغییر شکل کم متناظر است. همچنین دو پوسته ضخیم، زیر کمان آتشفشانی ارومیه- دختر و در بخش شمالی منطقه مورد مطالعه وجود دارد؛ یعنی در جایی که رخنمون­های افیولیتی زمین­درز نئوتتیس را مشخص می­کند. به احتمال زیاد این ضخیم‌شدگی­ها به دلیل تغییر شکل در مقیاس سنگ‌کره‌ای در منطقه زمین­درز نئوتتیس است.