مشخصهیابی فام قرمز و قهوهای در سفالهای مینایی سدههای ششم تا هفتم هجری قمری در ایران با استفاده از روشهای دستگاهی
نویسندگان
1 آزمایشگاه واندوگراف، پژوهشکده فیزیک و شتابگرها، پژوهشگاه علوم و فنون هستهای، تهران، ایران، صندوق پستی: 3486-11365
2 گروه هنر اسلامی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران، صندوق پستی: 1744
doi
10.30509/jcst.2025.167437.1248چکیده
در این پژوهش، پوشرنگهای قرمز و قهوهای در سفالینهنگاریهای دوازده اثر مینایی سده 6-7 هـ.ق یافتشده از دژ الموت و همچنین نمونههای موجود در موزه ملی ایران که بخشی از آنها از محوطه تاریخی ری یافت شدهاند، با استفاده از مطالعات میکروپیکسی، میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی روبشی مطالعه شدهاند. مهمترین اهداف پژوهش، دستیابی به شیوههای مختلف ایجاد فامهای قرمز و قهوهای بر روی لعاب زمینه و اندازهگیری ترکیبات عنصری و عناصر موثر در تولید این رنگدانهها بوده است. در این پژوهش شش گونه رنگ قرمز شناسایی شد. با بررسی توزیع عناصر بهدست آمده، مشخص شد که عامل تولید فامهای قرمز و قهوهای در این سفالها آهن است. همچنین، نتایج آنالیز عنصری نشان میدهد، لعابهای زمینه این پوشرنگها در سه گروه لعاب سربی، لعاب قلیایی و لعاب سرب- قلع- قلیا تقسیمبندی میشوند. دیگر نتایج پژوهش، نشان میدهد که افزایش میزان اکسید آهن مورد استفاده در لعاب سربی، در تولید فام قهوهای موثر بوده است. نتایج این پژوهش، شیوه ساخت فام قرمز در مکتوبات کهن ایران را تایید میکند.
