واکاوی پیوند سپیدایی با ارتفاع، شیب و وجه‌شیب در ایران‌زمین

نویسندگان

1 استاد آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دکتری آب و هواشناسی،گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 استاد آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

doi
10.30499/ijg.2022.327388.1393
چکیده

سپیدایی رویه فراسنجی کلیدی است که تابعی از نوع سطح زمین است. در این پژوهش برای واکاوی پیوند سپیدایی با مؤلفه­های ارتفاعی در ایران‌ از داده­های ترکیبی(تررا/ آکوا) سنجنده­ مودیس در بازه­ زمانی 1/1/1379 تا 29/12/1397 (6940 روز) به­صورت روزانه و در تفکیک مکانی 500 متر بهره گرفته شد. همچنین داده­های مدل رقومی ارتفاع ایران در تفکیک مکانی 500 متر و با سیستم تصویر سینوسی هماهنگ با تفکیک و سیستم تصویر داده­های سپیدایی از تارنمای سازمان فضایی ناسا برداشت شد. در داده­های مدل رقومی ارتفاع به­کار رفته افزون بر ارتفاع نقاط، اطلاعات شیبِ و وجه­شیب برای هر یاخته نیز در دسترس است. پیش از به‌کارگیری داده­ها برخی پیش­پردازش­ها بر روی داده­های رقومی انجام گرفت. بر مبنای نزدیک به 60 ملیارد یاخته، پیوند سپیدایی و ارتفاع از تراز دریا، یک الگوی قطعه به قطعه خطی را نشان داد. یعنی در ارتفاعات پایین رفتار سپیدایی یکنواخت، سپس کاهشی و از ارتفاع 1300 متری با افزایش ارتفاع، به‌سبب افزایش پوشش برفی سپیدایی افزایش می­یابد. پیوند سپیدایی و وجه­شیب نیز نشان داد که دامنه­های جنوبی ایران، به سبب آفتاب­گیری بیشتر، حدود 3 درصد سپیدایی بیشتری از دامنه­های شمالی دارند. پیوند میان سپیدایی و شیب، خطی مستقیم است. به‌طوری که تا شیب 30 درجه سپیدایی کاهش می­یابد اما در شیب­های بالای 30 درجه سپیدایی افزایش خواهد داشت.