برهان «وجوب و امکان» سینوی؛ رهیده از تسلسل، گرفتار ماهیت
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تهران پردیس فارابی
2 رییس گروه فلسفه دین پردیس فارابی دانشگاه تهران
doi
چکیده
یکی از براهین قابل اعتماد نزد غالب فیلسوفان اسلامی برای اثبات خدای متعال، برهان «وجوب و امکان» است. ابن سینا در کتاب الاشارات و التنبیهات به نحوه خاصی این برهان را ارائه داده است، که به نظر خویش در این برهان، خلق، واسطه اثبات حق قرار نگرفته، بلکه با نظر به خودِ وجود، وجودِ خدا را اثبات کرده و این نوع از برهان را «صدیقین» نامگذاری کرده است. به نظر میرسد فلاسفة متأخر همین اصطلاح را پذیرفتهاند و با معیار خودِ ابن سینا به نقد صدیقین بودن این برهان پرداختهاند. دو اشکال اساسی که در نقد قرار گیری عنوان «صدیقین» بر این برهان طرح شده است یکی ابتنای این برهان به ابطال دور و تسلسل و دیگری ابتنائش به مفهوم موجود و حیثیت ماهیت است. در این مقاله با بررسی این دو اشکال معلوم میشود که این برهان مبتنی به ابطال دور و تسلسل نیست ولی آنچنان که شیخ الرئیس ادعا میکند بر وجوبِ وجود از خودِ وجود استفاده نشده است و مفهوم موجود و حیثبت ماهیت در این استدلال نقش بازی میکند. در نتیجه اگر چه این برهان را در دستگاه فلسفی صدرا نمیتوان «صدیقین» نامید ولی در دستگاه فلسفی مشا، بیواسطه ترین برهان بر اثبات وجود خداست.
