بررسی ماهیت و کارکرد قیمت‌ها در چرخه‌های مرئی و غیرمرئی تولید محصولات در جداول پولی و فیزیکی: تجربه آلمان

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی ایران

2

3 دانشگاه آزاد اسلامی

4

5 دانشگاه اراک

6 دانشگاه تهران

doi
10.22054/ijer.2016.7497
چکیده

در حیطه ترکیبی اقتصاد و محیط زیست، فرآیند تولید کالاها و خدمات در اقتصاد پولی و فیزیکی حاوی سه چرخه بهم پیوسته است. چرخه اولیه (منابع طبیعی)، چرخه ثانویه (کالاها و خدمات واسطه‌ای-  نهایی) و چرخه پایانی (سرریزها، پسماندها و یا ضایعات به طبیعت) است. جدول داده- ستانده پولی ( MIOT )  فقط فرآیند تولید کالاها و خدمات (واسطه ‌ ای- نهایی) را به‌صورت مرئی نظام ‌ مند می‌کند و داده ‌ های آن به‌صورت همزمان مقدار - قیمت است. قیمت هم از نوع قیمت معمولی، واحد، همگن و مثبت برای یک دوره حسابداری (معمولاً یک ساله) است. فعالیت ‌ های دو چرخه دیگر از منظر نظام ‌ های حسابداری کلان (حساب ‌ های ملی)، ارزشی (پولی) و بخشی ( MIOT ) موجود، برونزا و داده ‌ های آن به‌صورت همزمان مقدار با قیمت صفر، عملاً خارج از حیطه آن‌ها قرار می‌گیرند و بدین ترتیب چرخه ‌ های نامرئی به‌شمار  می ‌ روند. برای رفع این نقیصه در اواخر قرن بیستم، جداول داده - ستانده فیزیکی ( PIOT )  توسط بعضی از کشورهای اتحادیه اروپا طراحی گردید. جداول مذکور هر سه چرخه را به‌صورت مرئی مورد توجه قرار می ‌ دهند و داده ‌ های آن به‌صورت فیزیکی (تن) و فاقد قیمت هستند. در قرن بیست و یکم، جداول MIOT و PIOT دو سؤال چالش برانگیز را پیش روی تحلیل‌گران اقتصاد داده - ستانده قرار داده ­ اند: یک- کدام یک از دو جدول، قابلیت بیشتری در تبیین ماهیت فیزیکی اقتصاد - محیط زیست و توسعه پایدار دارد؟ دو- آیا همانند پایه نظری MIOT ، می ‌ توان PIOT را الگوسازی نمود؟ در پاسخ به دو سؤال فوق، پژوهش ‌ های انجام گرفته در پانزده سال اخیر را می ‌ توان به سه گروه طبقه ‌ بندی نمود. گروهی از پژوهشگران با منظور کردن ضایعات همانند سایر محصولات، مشاهده می ‌ کنند که الگوی PIOT نسبت به الگوی MIOT ، تصویر واقع بینانه ‌ تری را از ماهیت فیزیکی ساختار ترکیبی اقتصاد - محیط زیست، در ارتباط با توسعه پایدار به‌دست می ‌ دهد. گروه دیگر با منظور کردن ضایعات به‌عنوان نهاده اولیه و با علامت منفی مشاهدات گروه اول را مورد تردید قرار می ‌ دهند. گروه سوم تفاوت مشاهدات دو گروه فوق را در نحوه منظورکردن ضایعات (به‌عنوان ستانده و یا نهاده) نمی ‌ دانند، بلکه منشاء این تفاوت ­ ها را در ماهیت و کارکرد قیمت ‌ ها در چرخه ‌ های مرئی و غیرمرئی تولید بین جداول MIOT و PIOT جستجو می ‌ کنند. مشاهدات گروه سوم دو نکته اساسی را نادیده می‌گیرند: یک- به‌کارگیری نوع قیمت (قیمت ضمنی، واحد و همگن و یا ماتریس قیمت ضمنی) در تبدیل PIOT به MIOT و دو- حفظ تراز PIOT تبدیل شده به MIOT . در این مقاله با استفاده از جداول فیزیکی و پولی سال 1990 آلمان نشان می ‌ دهیم که اولاً به‌کارگیری قیمت ضمنی واحد و همگن تولید بخش ‌ ها که به روش تعدیل مضاعف و یا روش تعدیل یک سویه معروف است، در تبدیل PIOT به MIOT ناتوان است و ثانیاً به‌کارگیری ماتریس قیمت ضمنی در تبدیل PIOT به MIOT در صورتی امکان ‌ پذیر است که فرض شود ضابعات دارای مقدار با قیمت صفر هستند.