سازگارگرایی پلی بین جبرگرایی و اختیار
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه قم
2 کارشناس ارشد فلسفه اخلاق دانشگاه قم
doi
10.22099/jrt.2013.2440چکیده
بدون شک عنصری که میتواند مجوز تحسین و نکوهش اعمال پسندیده و زشت و ناروای انسان باشد اختیار است. اما اینکه اختیار چیست و چگونه انسان میتواند در جهانی که بر آن جبر علّی حاکم است از آن برخوردار باشد، مسألهای است که بیشتر فیلسوفان اخلاق غرب از آن غافل نبودهاند. در این میان، برخی جمع این دو را محال دانسته و یکی را به نفع دیگری انکار و دیدگاهی به نام ناسازگارگرایی را پایهریزی کردهاند و در مقابل، از عصر مدرن به بعد، اکثر فیلسوفان به منظور احیای مسؤولیت اخلاقی، با پذیرش اختیار از سویی و رد جبرگرایی و اعتقاد به صدفه و اتفاقی بودن امور از سوی دیگر، سعی در جمع این دو نموده، بهطور بسیار گسترده، دیدگاهی به نام سازگارگرایی را بنا نهادند. در این مقاله، دیدگاه سازگارگرایی از عصر مدرن به بعد بررسی میشود. در نهایت، مشخص میشود به رغم صحّت سازگارگرایی، سازگارگرایان در ارائهی تبیین دقیقی از آن ناکام مانده و نتوانستهاند اختیار و مسؤولیت انسان یا سزاواری او برای تحسین و تقبیح در قبال اعمالش را برای همگان، بهویژه ناسازگارگرایان، معقول و موجه نشان دهند.
