پایش ماهواره‌ای توزیع زمانی- مکانی آب بارش‌شُو در جوّ ایران با استفاده از داده‌های Aqua/AIRS

نویسندگان

1 استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

doi
10.30499/ijg.2020.229652.1269
چکیده

آب بارش‌شُو یکی از فراسنج‌های مهم در مطالعات هواشناسی و فیزیک ابر است که نقش مهمی در پیش­بینی هوا و بارش دارد. در این مطالعه از داده­های آب بارش‌شُو سنجنده AIRS مستقر بر ماهواره Aqua، با گام­های زمانی ماهانه و مکانی °1´°1 برای دوره آماری سال­های 2019–2003 استفاده شد. پس از کنترل کیفی و پیش­پردازش داده­های استخراج­شده، از نرم‌افزار­های تخصصی مانند ArcGIS،ENVI  و Grads برای ساخت لایه­‌های شبکه‌ای، برداری و جداول اطلاعاتی بر اساس مرز جغرافیایی کشور ایران استفاده شد. داده­ها رقومی بودند و مقدار عددی آنها برابر میزان آب بارش‌شُو برحسب میلی‌متر (mm) به ازای هر پیکسل یا یاخته بود که برای مشاهدات سالانه، فصلی و سالانه برآورد شد. بر اساس نتایج، میانگین آب بارش‌شُو در جوّ ایران mm 13 ‌است که در مقایسه با میانگین آب بارش‌شُو جوّ جهانی (mm 22)، کم بودن مقدار آب بارش‌شُو را در جوّ ایران نشان می­دهد. از سوی دیگر، میزان آب بارش‌شُو در جوّ ایران توزیع زمانی و مکانی همگنی ندارد به‌طوری­که در میان ماه­های بررسی­شده، بیشترین میزان مربوط به ماه ژولای و کمترین میزان مربوط به ماه ژانویه است. در میان فصول، بیشترین مقدار آب بارش‌شُو در فصل تابستان و کمترین میزان آن در فصل زمستان برآورد شد. به لحاظ مکانی نیز کمترین میزان آب بارش‌شُو بر فراز سلسله جبال زاگرس و بیشترین میزان آن در نواحی ساحلی جنوب و شمال متمرکز است. رفتار آب بارش‌شُو جوّ ایران در طول سری زمانی حاکی از افزایشی بودن روند آن است. روند افزایشی آب بارش‌شُو می­تواند بازخورد افزایش دما در پهنه ایران تلقی شود و بررسی آن از منظر تغییر اقلیم نیز اهمیت دارد.