فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ابن حسام خوسفی علاوه بر اشعار مختلف شعر حماسی نیز سرود که آن‌را خاوران‌نامه نامگذاری کرد. اشعاری درباره جنگ-های حضرت علی(ع) و متاثر از شاهنامه فردوسی سروده شد. سرودن این حماسه دینی در 730ق. به پایان رسید و در دوره تیموری مصور شد که نسخ خطی آن باقی مانده‌است. خاوران‌نامه با ورود صنعت چاپ به ایران طی دو قرن بارها به صورت چاپ سنگی منتشر شد. ولی تاکنون درباره این چاپ‌ها و ویژگی‌های آنها پژوهشی صورت نگرفته‌است. این کتاب از دوره قاجار چندین بار به صورت سنگی در ایران و هندوستان چاپ شد. پژوهش حاضر به دنبال آن است تا چاپ‌های سنگی خاوران‌نامه را از نظر محتوا و ویژگی‌های آن مطالعه کند و مشخص سازد توسط چه کسانی و در کجا چاپ شده‌اند؟ این پژوهش به روش تاریخی با مطالعات کتابخانه‌ای براساس چاپ‌های سنگی موجود کتابخانه آستان قدس رضوی و کتابخانه ملی ایران انجام گرفت. نتیجه پژوهش نشان داد در ایران از اوایل دوره قاجار اشعار خاوران‌نامه به نثری با ادبیات قهوه‌خانه‌ای و عامیانه متناسب با نقالی برگردانده شده‌بود که از 1275ق. به صورت چاپ سنگی منتشر شد. بعد از آن طی یک قرن بیش از 16 بار در تهران، اصفهان و بمبئی چاپ شد. در ایران خاوران‌نامه منظوم چاپ نشده و تنها نسخه‌های شعر آن در لاهور و پیشاور منتشر شد‌ه‌است. یکی دیگر از ویژگی‌های‌ خاوران‌نامه‌های نثر مصور بودن آن است که توسط تصویرگران مختلفی با سبک قاجاری انجام گرفته ولی خاوران‌نامه‌های منظوم فاقد تصویر هستند. بیشتر چاپ‌های سنگی ایران توسط خوانساری‌ها و سپس محمدعلی وزیری انجام شده‌است.