فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده مبسوط مقدمه: مراتع از حیاتی‌ترین بسترهای تداوم حیات و توسعۀپایدار و اساسی‌ترین عامل تولید در دامداری سنتی هستند. گسترش فعالیت‌های تولیدی و افزایش جمعیت از یک سو و درهم‌ریختگی سامانۀ سنتی مدیریت جامع مراتع از سوی دیگر، وضعیت نامناسبی را در مراتع به‎وجود آورده‎ است. امروزه با افزایش جمعیت و نیاز روزافزون به مواد غذایی، ضرورت بهره‌برداری پایدار از مراتع در فرآیند توسعه پایدار از اهمیت و جایگاه بالایی برخوردار است. بی‌تردید این ضرورت ایجاب می‌کند که بهره‌برداری از آن در برنامه‌های توسعه‌ای به‌طور مستمر ارتقا یابد. با توجه به این مسئله که مدیریت یکی از مهمترین عوامل در بهره‌وری مراتع است و قسمت اعظمی از مراتع کشور نیز توسط عشایر مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد، این عرصه‌ها نیازمند اعمال مدیریتی صحیح با هدف حفظ، احیاء، توسعه و بهره‌برداری بهینه هستند، لذا طراحی الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری استان کرمانشاه امری ضروری می‌باشد؛ بنابراین این پژوهش به‌دنبال پاسخگویی به این سؤال است که مؤلفه‌ها و ابعاد الگوی مدیریت پایدار مراتع تحت چرای دام عشایر استان کرمانشاه کدامند؟ مواد و روش‌ها: مطالعه کیفی حاضر از نظر هدف پژوهشی کاربردی است، که به روش تئوری بنیادی انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش، متخصصان و کارشناسان حوزه نظارت بر دامپروری، حفاظت از محیط‌زیست و مراتع و عشایر استان کرمانشاه بوده‎اند که به روش نمونه‎گیری هدفمند با 13 نفر از آنان مصاحبه انجام گرفت و اشباع نظری حاصل شد. تحلیل داده‌ها در قالب تحلیل محتوای متعارف با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA انجام شد. نتایج در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی کدگذاری شدند. در مرحله کدگذاری باز، 29 مفهوم کلیدی شناسایی شد. در پایان مراحل کدگذاری با به کاربردن مدل پارادایمی، الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری استخراج گردید. نتایج و بحث: بر اساس یافته‌های تحقیق، در مدل پارادایمی، نظام آموزش و تحقیقات، مدیریت علمی فنی مراتع و جنگل‌ها، نظام اجرایی و توسعه ظرفیت‌های عشایری به‌عنوان اجزای مقوله محوری شناسایی گردیدند. عوامل اقتصادی، دولتی، فردی و فرهنگی به‌عنوان شرایط علی؛ عوامل مرتبط با مرتع و عوامل مرتبط با بهره‌برداران به‌عنوان شرایط زمینه‌ای؛ و عوامل طبیعی و انسانی به‌عنوان شرایط مداخله‌گر حاصل شده است. همچنین بر اساس نتایج، عوامل بنیادی و نوآوری به‌عنوان راهبردها شناسایی شدند و ایجاد اشتغال، ارتقاء عملکرد مدیریتی و بهبود تولید، پیامدهای حاصل از اجرای الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری بودند. نتیجه‌گیری: مدل پارادایمی پژوهش گویای آن است که مقوله مدیریت پایدار مراتع عشایری از شرایط علی یعنی جنبه‌های مختلف معیشت عشایری تأثیر پذیرفته و بر راهبردهای مدیریت پایدار مراتع تأثیرگذار است. همچنین بر مبنای الگوی پژوهش راهبردهای مدیریت پایدار مراتع عشایری از شرایط مداخله‌گر، شرایط زمینه‎ای و مقوله محوری تأثیر می‎پذیرند و راهبردها بر روی پیامدهای مدیریت پایدار مراتع عشایری تأثیر می‌گذارند. به‌طورکلی بر مبنای این الگو می‎توان گفت که چنانچه مدیریت پایدار مراتع عشایری با توجه به شرایط معیشتی عشایر تعریف و اجرا گردد، راهبردهای مدیریت پایدار مراتع نیز مبتنی بر شرایط واقعی زندگی عشایر و وضعیت اکولوژیکی منطقه بوده و رسیدن به دستاوردهای مدیریت پایدار ازجمله اشتغال و بهبود تولید نیز دور از انتظار نخواهد بود. بکارگیری الگوی مستخرج از این پژوهش می‌تواند در پایداری مراتع تحت چرای دام عشایر و بهره‌برداری بهتر عشایر از این مراتع مؤثر باشد، به‌گونه‌ای که کمترین زیان متوجه مراتع استان گردد. نتایج حاصل از این مطالعه می‌تواند مورد استفاده اداره کل امور عشایر، اداره کل منابع طبیعی استان، اداره کل دامپزشکی و اتحادیه تعاونی عشایری گردد.