فعالیتهای دانشجویان چپگرای ایرانی مقیم آمریکا بر ضد پهلوی دوم (۱۳۴۰ تا ۱۳۵۷)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری انقلاب اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.
3 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.
doi
10.22059/jpq.2025.390985.1008305چکیده
با گسترش مناسبات فرهنگی میان ایران و آمریکا در دورة پهلوی دوم و افزایش شمار دانشجویان ایرانی در آمریکا در دهههای 40 و 50 شمسی، بستری نوین برای شکلگیری و بازتعریف هویت جمعی دانشجویی بهوجود آمد. در آستانة دهة چهل، گروههای دانشجویی ایرانی در آمریکا و اروپای غربی، تحت تأثیر ایدئولوژیهای گوناگون نظیر ناسیونالیسم، مارکسیست و اسلامگرایی، به سازماندهی برنامههای اعتراضی علیه حکومت پهلوی دوم پرداختند. حزب توده و گفتمان چپ با نفوذ در میان دانشجویان ایرانی در آمریکا، در ساخت هویت این گروهها نقشی بارز داشت. پس از انشعابات داخلی حزب توده در دهة چهل، جریانهای نوظهور مارکسیستی-مائوییستی و تروتسکیستی بهعنوان بازیگران عمده، با وجود رقابتها و اختلافهایی که بین آنها شکل گرفت، فعالیتها و اقدامات اعتراضی مؤثری را رقم زدند. این پژوهش میکوشد با تکیه بر نظریة جنبشهای اجتماعی جدید، به واکاوی روند گرایش دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا به سمت جریان چپ، چگونگی شکلگیری هویت جمعی آنان و اشکال مقاومت و فعالیتهای آنها در برابر ساختار قدرت بپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هویت جمعی دانشجویان چپگرا، با بهرهگیری از شبکههای سازمانی و اتکا به ایدئولوژیهای رادیکال نظیر مارکسیستی- مائویستی و تروتسکیستی، شکل گرفت و به سازماندهی فعالیتهای اعتراضی زیادی علیه رژیم پهلوی دوم انجامید.
