تحلیل راهبردی موقعیت ژئوترانزیتی ایران در پرتو ابتکار کریدوری عراق

نویسندگان

1 استاد، جغرافیای سیاسی، دانشکدة علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد، جغرافیای سیاسی، دانشکدة علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی. تهران، ایران.

3 استادیار، جغرافیای سیاسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران.

4 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران.

doi
10.22059/jpq.2025.394993.1008357
چکیده

 ایران به‌دلیل موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی خود در مسیر کریدورهای بین‌المللی مهم قرار دارد که این موقعیت، مزیت ژئواکونومیکی شایان توجهی را برای کشور ایجاد کرده است. بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت نیازمند درک دقیق فضای کریدوری پیرامونی و توسعۀ زیرساخت‌های مرتبط است، زیرا رقبا و کشورهای منطقه‌ای با تقویت زیرساخت‌های ترانزیتی خود، تلاش می‌کنند با ربودن فرصت‌های کریدوری ایران، جایگاه کشور را بیش از پیش تضعیف کنند. پروژة جادة توسعۀ عراق و توسعۀ بندر بزرگ فاو به‌عنوان ابتکار کریدوری جدید، یک رقیب جدی برای ایران در مسیرهای ترانزیتی است که می‌تواند با اتصال به ترکیه و اروپا، ظرفیت ترانزیتی ایران را کاهش دهد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی تأثیرات این پروژه بر موقعیت ژئوترانزیتی ایران پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که این پروژه می‌تواند با کاهش نقش ایران در کریدورهای بین‌المللی شمال-جنوب، افزایش نفوذ رقبا و تضعیف بنادر جنوبی، پیامدهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی برای ایران داشته باشد. با وجود این، این پروژه فرصت‌هایی را برای همکاری‌های راهبردی، تکمیل مسیرها و تقویت تعاملات منطقه‌ای نیز فراهم می‌کند. در نهایت، راهبردها و سناریوهایی برای مواجهه با این چالش و حفظ جایگاه ترانزیتی ایران ارائه شده است تا کشور بتواند از مزایای ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی خود به‌خوبی بهره‌مند شود.