زمینه‌ها و ظرفیت‌های چیرگی ملی‌گرایی در چشم‌انداز آینده‌ی ایران

نویسندگان

1 استاد گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نیشابور، نیشابور، ایران.

doi
10.22059/jpq.2025.390980.1008304
چکیده

ملی‌گرایی در توسعۀ جهان مدرن، کارایی‌های زیادی از خود نشان داده است. با نظر به شکل‌گیری پویشی ناتمام قریب به دو سده در ایران برای توسعه و گذار از بحران‌های متعدد داخلی و خارجی، مقالۀ حاضر، ظرفیت‌ها و زمینه‌های ملی‌گرایی نوین به‌عنوان یکی از گفتمان‌های قابل تأمل موجود را به‌سبب امکان رشد و چیرگی در مسیر آیندۀ پیش‌روی این کشور، مورد توجه قرار داده است. مقاله، روشی کیفی، نگرشی رئالیستی و آینده‌نگرانه و رویکردی انتقادی دارد، و با بهره‌گیری از برخی مؤلفه‌های روش تاریخی و مضامین اصلی در چارچوب مفهومی ملی‌گرایی، در پی پاسخگویی به این پرسش کلیدی است که «با توجه به وضعیت کنونی، مهم‌ترین زمینه‌ها، ظرفیت‌ها و امکانات برای رشد و چیرگی گفتمان ملی‌گرایی در چشم‌انداز آیندۀ پیشِ‌روی ایران کدام‌اند؟». بر اساس فکت‌های تاریخی، سیاسی و اجتماعی، نتایج و تحلیل نهایی این است که دو سطح از عوامل، در کنار هم، می‌توانند زمینه‌ساز اقبال نسبت به ملی‌گرایی شوند؛ یکی، بن‌بست و بحران ایدئولوژیک و شیوۀ حکمرانی طی چند دهۀ اخیر در ایران (شامل بحران‌های نظرورزی و آوانگاردی؛ کارامدی؛ بی‌اعتنایی، مسئولیت‌ناپذیری و عدم شفافیت و پاسخگویی؛ چپ‌گرایی و چپ‌گرایان ایرانی) و دیگری، ظرفیت‌های ملی‌گرایی نوین در قالب بازنمایی گفتمان ایرانشهری (شامل نوستالژی پیشینۀ افتخارآمیز تاریخی- تمدنی؛ حمایت از سبک زندگی نسل جوان؛ اعتنا به جایگاه و حقوق زنان و اقلیت‌ها؛ نمادسازی هنری و رسانه‌ای با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین؛ تکیه بر فرهنگ زیست شادمانه و عناصر پیشرو فرهنگ ایرانی). همچنین با نگاه انتقادی و ذکر شرایطی، نویسندگان مقاله، ملی‌گرایی نوین را به‌عنوان آلترناتیوی شایان توجه برای آیندۀ ایران مطرح کرده‌اند.