شناسایی رژیم های دمایی ایران با استفاده از روشهای چند متغیره
نویسندگان
1 پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
doi
چکیده
برای مدیریت بهینۀ منابع انرژی و تعین دقیق تقویم زراعی در مناطق مختلف کشور، شناسایی مناطق همگن از نظر رژیم دمایی بسیار ضروری است. از این رو، به منظور شناسایی رژیمهای دمایی ایران از دادههای دمای ماهانۀ 155 ایستگاه همدیدی پراکنده در سطح کشور در دورۀ آماری 1990 تا 2014 استفاده شد. با انجام تحلیل مؤلفههای اصلی بر روی ماتریس میانگین دمای ماهانۀ ایستگاههای مورد استفاده، 3 مؤلفۀ اول برای مطالعۀ بیشتر انتخاب شدند. در مرحلۀ بعد با خوشهبندی به روش وارد بر روی ماتریس نمرۀ استاندارد مؤلفههای انتخابی، ایستگاههای مورد مطالعه به هفت منطقۀ همگن دمایی با عنوان رژیم ساحلی عمان، رژیم ساحلی خلیج فارس، رژیم ساحلی خزری، رژیم کوهستانی، رژیم کوهستانی مرتفع، رژیم دشتی و رژیم گرمسیری گروهبندی شدند. رژیم دمایی کوهستانی با تابستانهای تقریباً خنک و زمستانهای سرد منطقۀ کوهستانی غرب و شمال کشور و رژیم دمایی دشتی نیز مناطق کمارتفاع مرکز و شرق ایران را در بر میگیرند. ایستگاههای بسیار مرتفع مناطق کوهستانی کشور نیز در رژیم کوهستانی مرتفع خوشهبندی شدند که در مقایسه با رژیم دمایی کوهستانی، زمستانهای سردتر و تابستانهای خنکتری دارد. رژیم دمایی گرمسیری نیز بهعنوان گرمترین رژیم دمایی کشور، جنوب غرب و بخشی از جنوب ایران را در بر میگیرد. ایستگاههای کرانههای ساحلی دریای خزر در شمال و دریای عمان و خلیجفارس در جنوب کشور نیز به ترتیب با رژیم دمایی ساحلی خزری، رژیم ساحلی دریای عمان و رژیم ساحلی خلیج فارس مشخص میشود که در مقایسه با دیگر رژیمهای دمایی ایران از اعتدال دمایی بیشتری در طی سال برخوردارند . نقش ناهمواریها، عرض جغرافیایی و منابع آبی دریای خزر، دریای عمان و خلیج فارس در شکلگیری رژیمهای دمایی بهخوبی دیده میشود. رژیمهای دمایی بهدستآمده میتواند به مدیریت بهتر منابع انرژی، توسعۀ برنامههای گردشگری، تعیین دقیقتر تقویم زراعی مناطق مختلف کشور و نیز شناسایی گیاهان مناسب برای کاشت در آنها کمک کند.