فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سیرالملوک (سیاست‌نامه) اثر مشهور خواجه نظام‌الملک، وزیر نامدار سلجوقیان از معدود آثار برجسته در حوزۀ اندیشۀ سیاسی است که از منظر گونه‌شناسی اندیشۀ سیاسی در ذیل سنت کهن اندرزنامه‌نویسی قرار گرفته است. با توجه به اهمیت این متن و نقش ممتاز آن در میراث فکری ایران و اسلام، در این جستار با بهره‌گیری از رویکرد نظری توماس اسپریگنز و با روش تحلیل متن، مقام و موقع خواجه نظام‌الملک به‌مثابۀ اندیشمند سیاسی و دستاورد نظری وی برای دانش سیاست سنجش و واکاوی شده است. حاصل بحث مقاله این است که خواجه در این اثر با نظر به نظم و سامان آرمانی مُلهَم از نگرش ایران باستان و کیهان‌شناسی کلاسیک و افلاطونی و با تکیه بر تجارب خویش و اشاره به شواهد تاریخی و وضعیت زمانه، علل بروز شکاف و فاصلۀ بین نظم آرمانی و واقعیت موجود و تحول و تبدل جامعه از وضعیت مطلوب به وضعیت ادبار و زوال را واکاوی و به‌تبع آن راه‌حل‌ها و پیشنهادهایی را برای خروج از بحران و اعاده و استقرار پادشاهی و سامان نیک عرضه کرده است. اساس نسخۀ پیشنهادی وی، برقراری نظم و امنیت و آرامش و به‌قاعده بودن همۀ امور و سپردن کار به اهل آن است که ترجمان همۀ این اوصاف در یک کلام، همانا استقرار عدل به‌مثابۀ مهم‌ترین کارویژۀ پادشاهی نیک است.