فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایران کشوری منحصربه‌فرد از لحاظ ویژگی‌های جغرافیایی و ژئوپلیتیکی است، اما واقعیت این است که علی‌رغم پتانسیل‌های مطلوب جغرافیایی و ژئوپلیتیکی از آنها برای پیشبرد اهداف و منافع ملی به‌خوبی استفاده نشده و در جهت عکس به چالش‌هایی برای کشور تبدیل شده است. چالش‌های ژئوپلیتیکی بنیادین چالش‌های اساسی و پایه‌ای است، که دامنه‌ای از چالش‌های ملی، منطقه‌ای و جهانی را در برمی‌گیرد. هدف این پژوهش شناسایی و رتبه‌بندی چالش‌های ژئوپلیتیکی بنیادین ایران است. این مقاله با رویکرد توصیفی – تحلیلی و بهره‌گیری از روش کیفی و کمی به‌منظور گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و در بخش میدانی و پیمایشی با ابزارهایی چون مصاحبه و پرسشنامه به شناخت و رتبه‌بندی چالش‌های بنیادین می‌پردازد. سؤال اصلی این پژوهش بدین‌گونه صورت‌بندی شده است که چالش‌های ژئوپلیتیکی بنیادین جمهوری اسلامی ایران کدام‌اند؟ و کدام‌یک از آنها اهمیت بیشتری دارند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد چالش‌های ژئوپلیتیکی بنیادین ج.ا.ا عبارت‌اند از سه مؤلفة ضعف و شکنندگی اقتصاد ملی، درگیری‌های منطقه‌ای و مشارکت ایران در آنها و ساختار اداری- سیاسی بوروکراتیک و ناکارامد که بیشترین امتیاز را در بین مؤلفه‌های بنیادین کسب کرده‌اند. در مقابل سه مؤلفة رشد روزافزون تابوهای ژئوپلیتیکی، چالش امنیت ملی متأثر از موقعیت سوق‌الجیشی (تجارب تلخ اشغال ایران) و چالش‌های سیاسی به‌ویژه در زمینة وحدت و انسجام ملی کمترین امتیازها را در بین مؤلفه‌های سطح بنیادین به خود اختصاص داده‌اند.