مقایسه تاثیر تغییرات روند کاربری اراضی و بارش بر دبی سالانه (مطالعه موردی حوزه آبخیز کیار)
نویسندگان
1 دکتری علوم مرتع، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
2 دانشجوی دکتری آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، هرمزگان، ایران
3 گروه زیست شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
4 کارشناسی ارشد علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، مازندران، ایران
doi
10.22034/iwm.2022.556854.1038چکیده
توسعه مناطق شهری و کشاورزی و بهرهبرداری بیش از حد از منابع طبیعی بهمنظور برآورد نیاز روز افزون انسانها باعث ایجاد تغییرات چشمگیری در رژیم هیدرولوژیکی حوزههای آبخیز میشود. همچنین، تغییر عوامل اقلیمی از قبیل بارش از مهمترین دلایل تغییرات دبی رودخانهها است. بررسی همزمان تغییرات عوامل اقلیمی و کاربری اراضی در ارتباط با تغییرات دبی رودخانه از اهمیت بالایی برخودار است. هدف از این تحقیق بررسی روند تغییرات کاربری اراضی و بارش و نقش هر یک آنها در روند تغییرات دبی حوزه آبخیز کیار در استان چهار محال و بختیاری است. بدین منظور ابتدا برای تحلیل روند سریهای زمانی بارش و دبی از روش ناپارامتریک من-کندال استفاده شد. سپس با استفاده از تصاویر ماهواره لندست مربوط به سالهای 1990، 1999 و 2009 و با استفاده از روش شیءگرا در محیط نرم افزار IDRISI Taiga اقدام به تهیه نقشه کاربری اراضی حوزه شد. نتایج تحلیل روند برای سری زمانی دبی رودخانه در ایستگاه کوه سوخته نشان داد که دبی در مقیاسهای فصلی و سالانه روند کاهشی داشته است. بطوریکه بیشترین روند دبی در سری فصلی در فصل تابستان و کمترین روند دبی در فصل پاییز ثبت شد که در سطح 1 درصد معنیداری بودند. نتایج بررسی روند در سری زمانی بارندگیهای منطقه، دارای رفتار متفاوتی بود بطوریکه در ایستگاه بروجن روند افزایشی و در ایستگاههای شهرکرد و بهشتآباد روند کاهشی و در ایستگاه فارسان بدون روند قابل تشخیص مشاهد گردید. نتایج حاصل از بررسی روند تغییرات کاربری نشان داد که اراضی مسکونی و کشاورزی، روند افزایشی و اراضی مرتعی و بایر روند کاهشی داشتهاند. با توجه به روند تغییرات کاهشی بارش و همچنین افزایش اراضی بایر و اراضی مسکونی، نتیجهگیری میشود که تأثیر تغییرات بارش بر میزان دبی بیش از تغییرات کاربری اراضی است.