اینترنت و تکنوژئوپلیتیک: الگوها و فرایندهای حکمرانی
نویسندگان
1 استاد، علوم سیاسی، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری سیاستگذاری عمومی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
doi
10.22059/jpq.2025.385491.1008247چکیده
اینترنت بهعنوان پدیدهای که عمده رشد و بقای خویش را مدیون توسعهدهندگان خصوصی است، نهتنها برای مرزهای ژئوپلیتیکی اهمیتی قائل نمیشود، بلکه در قامت پدیدهای نوظهور اغلب در جهت تضعیف این مرزهای سنتی حرکت میکند و دولتها را با چالش حکمرانی و موازنه قوای سیاسی در مقابل ژئوپلیتیک اطلاعات مواجه میسازد، این روند با توسعه فناوریهای اینترنت پایه سبب شکلگیری ادبیات جدیدی در روابط بینالملل و علوم سیاسی با محوریت تکنوژئوپلیتیک میشود که اشارهای است به بستری جدید از روابط سیاسی که در قالب آن نقش دسترسی دولت به اطلاعات، ثروت و ارتباطات همچون رمزارزها، هوش مصنوعی و هک بهعنوان منابع جدید قدرت سیاسی، مفاهیم محوری و سنتی این حوزه چون موقعیت فیزیکی، اندازه، آبوهوا و توپوگرافی کشورها را به چالش میکشد و سبب شکلگیری ادبیات جدیدی در زمینه فناوری و ژئوپلیتیک میشود. سؤال محوری پژوهش آن است که نسبت حکمرانی اینترنت و تحولات فناوری چگونه قابل توضیح است و الگوهای حکمرانی اینترنت چه سیر تحولی را طی کردهاند؟ نتایج این پژوهش که با استفاده از روش ترکیبی مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی و روش مقایسهای صورت گرفته است، حاکی از آن است الگوی حکمرانی اینترنت از الگوی آنارشیستی تا حکمرانی چند ذیربطی قابل تغییر است که رویکرد یکسویه ایالات متحده در استفاده فناوریهای اینترنت پایه در ذیل مفهوم تکنوژئوپلیتیک بهعنوان الگوی سلطه جدید، سبب مواجهه دو الگوی حکمرانی جهانی با محوریت ایالات متحده و متحدان و الگوی حکمرانی ملی با محوریت چین، روسیه و منطقه آسهآن در سطح ملی_منطقهای شده است که الگوی حکمرانی چندذینفعی در پی آن است که استانداردهای این دو الگوی حکمرانی را به یکدیگر نزدیک کند.