تحلیل عناصر تشکیل‌دهنده میزان تمایل آبخیزنشینان به مشارکت در طرح‌های آبخیزداری (مطالعه موردی: حوضه رودخانه بزرگ نائین استان اصفهان)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری گرایش آب، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

2 دانشیار گروه علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

3 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

4 دانشیار گروه علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

doi
10.22034/iwm.2022.251070
چکیده

موفقیت یا عدم‌موفقیت طرح‌های آبخیزداری را باید در حضور یا عدم‌حضور مردم جست‌وجو کرد. با این اوصاف، توجه به نقش مردم در این طرح‌ها و یافتن راهکارهایی جهت تشویق مشارکت آن‌ها ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. از این‌رو، هدف کلی این پژوهش توصیفی- همبستگی تهیه مدل علّی عناصر تشکیل‌دهنده میزان تمایل آبخیزنشینان به مشارکت در طرح‌های آبخیزداری حوضه رودخانه بزرگ نائین است. جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش، شامل آبخیزنشینان ساکن حوضه رودخانه بزرگ نائین استان اصفهان است (2298=N)، که از این میان، تعداد 476 نفر با استفاده از فرمول کوکران به‌عنوان نمونه آماری انتخاب و با توجه به گستردگی جامعه آماری از روش نمونه‌گیری تصادفی استفاده و اطلاعات جمع‌آوری گردید و مورد تجزیه و تحلیل (انجام رگرسیون گام به گام، انجام تکنیک تحلیل مسیر و تهیه مدل علّی عناصر تشکیل‌دهنده تمایل آبخیزنشینان به مشارکت در طرح‌های آبخیزداری) قرار گرفت. نتایج رگرسیون گام به گام نشان داد که عوامل اجتماعی، اقتصادی، ارتباطی و منابع اطلاعاتی و گویه تحصیلات در مجموع 74 درصد از تغییرات میزان تمایل به مشارکت در طرح‌های آبخیزداری را تبیین می‌نمایند. همچنین مدل علّی عناصر تشکیل‌دهنده تمایل آبخیزنشینان به مشارکت در طرح‌های آبخیزداری بیان‌کننده این موضوع شد که عوامل ذکر شده علاوه بر اثرات مستقیم دارای تأثیرات غیرمستقیم زیادی هم بر روی تمایل به مشارکت آبخیزنشینان هستند. در کل یافته‌های این پژوهش به تأثیرات کمی سه عامل و یک گویه فردی بر روی مشارکت آبخیزنشینان اشاره می نماید که در قالب یک مدل علّی ارائه گردید. بنابراین توجه ویژه به این عوامل باید در دستور کار برنامه‎‌ریزان منابع طبیعی قرار بگیرد تا با جذب بیشتر مشارکت آبخیزنشینان موفقیت طرح‌های آبخیزداری نیز افزایش یابد.