فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف از این پژوهش، تأمل در مبانی معرفت‌شناختی نظریۀ قرارداد اجتماعی جان لاک، به‌منظور نسبت‌سنجی میان نگرش معرفت‌شناسی لاک با اندیشه سیاسی وی است. بدین‌منظور ابتدا نظام معرفت‌شناسی لاک شرح داده شده و متذکر شدیم که لاک در معرفت‌شناسی به بحث از منشأ تصورات، رد تصورات فطری، اقسام معرفت، ابزارهای معرفت و امکان یا امتناع معرفت پرداخته است. پس از آن، ضمن شرحی مختصر از نظریه قرارداد اجتماعی و تأکید بر ابتنای این نظریه بر رضایت عامه، رابطه این نظریه با مبانی معرفت‌شناختی لاک مورد بحث قرار گرفت.از نسبت‌سنجی میان این دو مقوله نتایج ذیل حاصل شد؛ اولاً تصور مرکب قرارداد اجتماعی، همانند سایر تصورات دارای منشأ تجربی است؛ ثانیاً لاک علم به قرارداد اجتماعی را در زمره «نسبت/اضافه» از روابط چهارگانه متصور میان تصورات دانسته است؛ ثالثاً رد تصورات فطری نه‌تنها از حیث معرفت‌شناسی، بلکه از حیث سیاسی واجد اهمیت و از مقدمات تأسیس دولت براساس قرارداد اجتماعی محسوب می‌شود؛ رابعاً معرفت نسبت به امر سیاسی به‌صورت عام و نظریه قرارداد اجتماعی به‌صورت خاص در زمره علوم برهانی شمرده می‌شود و امکان کسب معرفت در آن وجود دارد؛ خامساً عقل به‌عنوان مبنا و وحیِ نقلی به عنوان مؤید، مهم‌ترین ابزارهای کسب معرفت هستند. بنابراین باید گفت نسبت نظریه قرارداد اجتماعی با مبنای معرفت‌شناسی جان لاک، علی‌رغم برخی قبض و بسط‌ها، رابطه‌ای ابتنایی است.