فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مردم‌سالاری بر این فرض بنیادین بنا شده که شهروندان بر اساس نوعی آگاهی که مبتنی بر اراده و خواست ایشان است، در امور مدنی و سیاسی مشارکت می‌کنند و نظام‌های مردم‌سالار وظیفه‌دارند به تحقق اراده جمعی در جامعه و سیاست کمک کنند. امروزه رسانه‌های نوین به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی به کمک فناوری هوش مصنوعی به تولید و توزیع اطلاعات نادرست، جعلی و مغرضانه می‌پردازند و نظم دموکراتیک را دچار بحران کرده‌اند. به ‌بیان ‌دیگر مداخله و حضور فناوری‌های هوشمند در رسانه‌های اجتماعی به این مسئله بنیادین دامن زده که این اراده و انتخاب الگوریتم‌های هوش مصنوعی است که سرنوشت سیاسی و مدنی جوامع را تعیین می‌کند نه آگاهی و اراده شهروندان. درحالی‌که مشروعیت نظم دموکراتیک مشروط بر این است که بازتاب داوری حساب‌شده و سنجیده عموم مردم و نه واکنش سرسری و غیرارادی آنان باشد. پرسش اساسی این مقاله این است که هوش مصنوعی در بستر رسانه‌های نوین به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی چگونه بر عاملیت سیاسی- اجتماعی اثر می‌گذارد و اراده و معرفت سیاسی- اجتماعی او را دست‌کاری می‌کند؟ در این زمینه با مراجعه با اطلاعات پراکنده موجود در ادبیات نظری و تجربی و احصای مهم‌ترین مضامین مرتبط، تلاش می‌شود این اثرگذاری کمتر بررسی‌شده به شکل یک الگو بازنمایی شود. بررسی کیفی داده‌ها نشان داد الگوریتم‌های هوش مصنوعی در رسانه‌های اجتماعی از طریق راهبردهای متنوعی، کنترل شهروندان بر معرفت، باورها و رفتارهای سیاسی و مدنی‌شان را دست‌کاری می‌کند که مهم‌ترین آن عبارت است از: آسیب معرفتی تدریجی، هک شناختی، فرسایش معرفت فردی، تضعیف معرفت علّی، افزایش معرفت احساسی و ایجاد فاصله معرفتی. به‌نظر می‌رسد لازمه کاستن از این اثرگذاری، فعال کردن عاملیت معرفتی شهروندان از طریق خودآگاهی آنان و آموزش تفکر انتقادی است، به‌نحوی ‌که یک نظم دموکراتیک درونی و پایدار در افراد ایجاد شده و کنترل محیط معرفتی تا حدی از رسانه‌های اجتماعی هوشمند خارج شود.