ارزیابی پتانسیل سیلخیزی حوزههای آبخیز با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز شهر ایلام)
نویسندگان
1 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
3 دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
4 دکتری مهندسی آبخیزداری، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
doi
10.22034/iwm.2021.247934چکیده
این تحقیق با هدف مقایسه تحلیلی عوامل مؤثر در وقوع سیلاب و تهیه نقشه پهنهبندی پتانسیل سیلخیزی در دو زیرحوضه ارغوان و کلانار، از زیرحوضههای حوزه آبخیز شهر ایلام، با استفاده از روش AHP انجام شده است. برای این منظور ابتدا خصوصیات شیب، پوشش گیاهی، زمینشناسی، نفوذپذیری خاک، تراکم زهکشی و شکل حوضه بهعنوان پارامترهای تأثیرگذار در سیلخیزی در زیرحوضههای مورد مطالعه، انتخاب و پس از تکمیل پرسشنامه توسط کارشناسان آشنا به حوضه، وزندهی این عوامل انجام شد. سپس با استفاده از نتایج حاصل از وزندهی، نقشه پهنهبندی پتانسیل سیلخیزی محاسبه گردید. بر اساس نتایج، شاخصهای شیب و شکل حوضهها بهترتیب بیشترین (293/0) و کمترین وزن (072/0) و تأثیر را در سیلخیزی داشته است. با توجه به نقشه پهنهبندی وقوع سیل، پهنههای با کلاس سیلخیزی خیلی زیاد، در زیرحوضه ارغوان 45/1 درصد از مساحت و در زیرحوضه کلانار با 77/14 درصد بود و پهنههایی با کلاس سیلخیزی خیلی کم، در زیرحوضه ارغوان 86/2 درصد و زیرحوضه کلانار با 25/1 درصد از سطح حوضهها را شامل میشوند. بر اساس نقشه نهایی پهنهبندی پتانسیل سیلخیزی، زیرحوضه کلانار بهدلیل شیب زیاد، سازندهای نفوذناپذیر، پوشش گیاهی اندک و شکلی نسبتاً گرد و همچنین دبی ویژه زیاد (52/0 مترمکعب بر ثانیه بر کیلومترمربع) نسبت به زیرحوضه ارغوان (دبی ویژه 29/0 مترمکعب بر ثانیه بر کیلومترمربع) دارای پتانسیل سیلخیزی بیشتر و زیرحوضه ارغوان بهدلیل داشتن سطحی گسترده نسبت به زیرحوضه کلانار، حجم بیشتری از سیل را در برمیگیرد. در نتیجه کارشناسان باید به زیرحوضه کلانار که دارای پتانسیل سیلخیزی بیشتری است، توجه بیشتری داشته باشند.