تحلیل ریخت‌شناسانه‌ی ساختار فضایی شهرهای تاریخی در دوره‌ی معاصر با استفاده از تکنیک Space Syntax (نمونه موردی: شهر خوی)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، پردیس بین الملل، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

2 استادیار گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

3 استادیار گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

4 استادیار گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

doi
10.22034/jgeoq.2025.284448.3054
چکیده

ریخت‌شناسی شهری علمی است که شکل فیزیکی شهرها و همچنین اصلی‌ترین عوامل و فرآیندهای شکل‌دهنده به آن در طول زمان را مطالعه می‌کند. بنابراین هدف این پژوهش تحلیل ریخت‌شناسانه‌ی ساختار فضایی شهر تاریخی خوی در دوره‌ی معاصر با استفاده از تکنیک چیدمان فضا می‌باشد. نوع تحقیق کاربردی و رویکرد حاکم بر فضای تحقیق توصیفی ـ تحلیلی می‌باشد. جامعه آماری شهر خوی بر اساس سرشماری سال 1395، 198845 نفر می‌باشد. لذا حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 383 نفر تعیین شده است. ابزار گردآوری اطلاعات در مطالعات میدانی، پرسشنامه و مشاهده می‌باشد. ابتدا عوامل موثر در تغییرات ساختار فضایی شهر شناسایی شده و سپس بر اساس روش تحلیل شبکه‌ای (ANP) این عوامل و زیرمعیارها اولویت‌بندی شده است؛ سپس نقشه‌های دوره‌های مختلف شهر (1345 تا 1395) استخراج شد. سپس نتایج تحلیل‌های چیدمان فضایی بررسی می‌شود و برای تجزیه و تحلیل داده ها از SPSS استفاده شده است. نتایج این تحقیق نشان داد که در سال 1345 قسمت مرکزی، در سال 1352 بخش غربی، در سال 1373 ادامه بخش غربی و در سال‌های 1383 و 1395 بخش جنوبی شهر خوی به دلایل توسعه راه و حمل و نقل و مهاجرت بیشتر دستخوش تحولات شده‌اند. همچنین عوامل کالبدی، اقتصادی و فنی به ترتیب با ارزش عددی «401/0، 288/0 و 167/0» عواملی که به صورت مستقیم و غیرمستقیم بیشترین تاثیر را بر تحول ساختار فضایی شهر تاریخی خوی داشته‌اند مشخص گردید.