تحلیل راهبردی ذینفعان (قومی - مذهبی) پروژههای آبی حوضه دجله و فرات
نویسندگان
1 استادیار گروه جامعهشناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 استادیار، گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22059/jpq.2024.380979.1008204چکیده
از بین 286 حوضه آبریز مشترک بینالمللی، حوضه آبریز دجله و فرات را میتوان در فهرست پرتنشترین حوضه آبریز فرامرزی دنیا در کنار حوضه رود نیل قرار داد. مسئله بهرهبرداری و استفاده مشترک از منابع آب در حوضه آبریز دجله و فرات، که بزرگترین حوضه آبریز فرامرزی در آسیای غربی است، بسیار مهم است و این منطقه پرتنش از منظر سیاسی، با کمبود همراه با افزایش تقاضا و رقابتهای شدید برای دسترسی و بهرهبرداری بیشتر از آب مواجه است. از منظر ملی و در مقیاس کشوری مطالعات زیادی در این خصوص انجام شده است، ولی آنچه ضرورت دارد تحلیل و سطحبندی بازیگران و کنشگران فروملی هیدروپلیتیکی حوضه یعنی اجتماعات محلی است. این اجتماعات در حوضه دجله و فرات را میتوان در قالب یک دستهبندی کلی یعنی گروههای مذهبی و زبانی تقسیم کرد. ازاینرو لازم است این گروهها از منظر نفع و زیان پروژههای آبی بررسی شوند. این مقاله با یک رویکرد سیستمی در پی واکاوی تأثیرات پروژههای آبی متأثر از شرایط جغرافیای طبیعی و انسانی حوضه با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و بهرهگیری از تکنیک SAW است. نتایج نشان میدهد اگرچه کردهای علوی بهعنوان جوامع محلی در بالادست متأثر از طرحهای توسعه گاپ با مسائلی چون کوچ اجباری، تغییر بافت جمعیتی، از دست رفتن یا حداقل مخاطرات اثرگذار بر امنیت انسانی، از دست رفتن نمادهای هویتی و... مواجه شدهاند، اما از منظر کمیت و کیفیت آب در کنار کردهای سنی این حوضه مخاطرات کمتری را متحمل شدهاند. این در حالی است که متناسب با کمیت و کیفیت آب شیعیان عربزبان مخاطرات بیشتری را متأثر از طرحهای توسعه آبی حوضه دجله و فرات متوجه خود میبینند.
