مفهوم‌ کانتی دولت: دولت در میانه اقتدار و آنارشی

نویسندگان

1 استاد، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ایران.

2 دانش آموخته دکتری اندیشه سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jpq.2024.263724.1007292
چکیده

منظومه اخلاقی کانت بر مبنای یک مفهوم اساسی استوار شده که همانا خودآیینی است و سوژه خودآیین در نسبت مستقیم با صفت کنشگری سوژه قرار دارد. اما به عقیده کانت این سوژه خودآیین و کنشگر در فضایی تهی به‌سر نمی‌برد، بلکه برای بروز استعدادهایش باید زیست اجتماعی داشته باشد. زیست اجتماعی، وی را به سمت تدوین قرار‌داد اجتماعی و ابداع نهادی به نام دولت سوق می‌دهد. اما نکته اینجاست که کانت سیستمی از دولت را ارائه می‌دهد که نه‌تنها خودآیینی و کنشگری سوژه‌ها را از بین نمی‌برد، بلکه خود صورتی از کنشگری سوژه‌هاست و وجود خود را از قلمرو غایات (اجتماع سوژه‌‌ها) کسب می‌کند. در گستره اندیشه سیاسی و اجتماعی کانت تعریفی سوژه‌محور از دولت و نهادهای سیاسی ارائه می‌شود و ازاین‌رو کانت نه‌تنها میان اخلاق و سیاست فاصله‌ای نمی‌بیند، بلکه این دو را آلیاژهای یک فلز تلقی می‌کند که از ترکیبشان سیستمی از اجتماع برساخته می‌شود که در آن نه فرد، تفرّد خود را از دست می‌دهد و نه جامعه دچار هرج‌ومرج و ناامنی خواهد شد.