فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مشروطه‌خواهی در ایران با فراز و نشیب‌های زیادی در نظر و عمل همراه بود. یکی از مسائل مرتبط با مشروطه بنا به علل مختلفی از جمله تصلّب ساختار سیاسی حاکم و فقدان زمینه و نهادهای لازم برای طرح مسالمت‌آمیز مطالبات عمومی، بروز و ظهور صف‌بندی متعارض بین دو گروه شامل طرفداران تغییرات رادیکال از یک سو و گرایش‌های ارتجاعی طرفدار وضع موجود از سوی دیگر بود. در این میان، یکی از گرایش‌های مهم برای حفظ و تداوم آنچه می‌توان رویکرد اعتدالی در خلال وضعیت دوقطبی مذکور برشمرد، بر آن بود که ضمن مقابله با استبداد مطلقه حاکم، در مسیر اصلاحات و تغییرات ناشی از مشروطه‌خواهی از توسل به اقدامات رادیکال و اشاعه خشونت بپرهیزد و مشی و طریقه‌ای میانه‌رو در پیش گیرد. شهید ثقه‌الاسلام تبریزی نمایندۀ بارز این جریان به‌شمار می‌آید که هم در نظر و هم سیره عملی خویش بدین امر التزام داشت. در این نوشتار، تفکر و رویه عملی ثقه‌الاسلام براساس اندیشه محافظه‌کاری بررسی شده و مدعای مقاله این‌گونه بسط یافته است که تعبیر خاص و دیدگاه ویژه وی که ذیل مفهوم «مشروطه ایرانی» از آن نام برده است، براساس اصولی از تفکر محافظه‌کارانه از جمله احتیاط درباره حضور مستقیم توده‌ها در سیاست و لزوم کنترل شدت عمل ایشان در عین باور به لزوم مرزبندی با مرتجعان طرفدار وضع موجود و تلاش در راستای تغییرات تدریجی و سازگار با مبانی سنت‌های موجود جامعه، قابل توضیح بوده و براساس آن می‌توان صورت‌بندی خاصی از دیدگاه وی ارائه کرد. در این خصوص، با بهره‌گیری و خوانشی از فلسفه تطبیقی هانری کربن دیدگاه ثقه‌الاسلام تشریح می‌شود.